Σάββατο, 29 Ιανουαρίου 2011

ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΙΣΜΟΙ – ΟΙ ΠΡΟΒΛΕΨΕΙΣ ΤΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗΣ ΦΑΝΤΑΣΙΑΣ & Ο ΙΟΥΛΙΟΣ ΒΕΡΝ


Fichier:Jules Verne.jpg
Ο Ιούλιος Βερν

Ο
 σημαντικότερος ίσως μυθιστοριογράφος επιστημονικής φαντασίας των νεότερων χρόνων, ο Ιούλιος Βερν είναι – λιγότερο ή περισσότερο – γνωστός σε όλους και τα έργα του αποτελούν κτήμα της παγκόσμιας πολιτισμικής κληρονομιάς. Ο Βερν υπήρξε ίσως ο σημαντικότερος οραματιστής του 19ου αιώνα καθώς τα έργα του, τα οποία τον καιρό όπου γράφτηκαν θεωρήθηκαν από πολλούς ως προϊόντα μίας πραγματικά αχαλίνωτης φαντασίας, αποδείχθηκαν με το πέρασμα των χρόνων ως η βάση για τα επιστημονικά επιτεύγματα που τα ακολούθησαν και για τα οποία, ως σήμερα, ολόκληρη η ανθρωπότητα είναι περήφανη. Ήταν όμως απλά ένας οραματιστής ή μήπως ήξερε με κάποιον τρόπο τι θα συνέβαινε σε μερικές δεκαετίες ή σε μερικούς αιώνες;
Κ
λασικό παράδειγμα μυθιστορήματος του Ιουλίου Βερν που πραγματοποιήθηκε είναι το έργο του «Από την Γη στην Σελήνη» («De la Terre à la Lune», 1865), στο οποίο λαμβάνει χώρα η απογείωση και η έξοδος από την ατμόσφαιρα ενός βλήματος κανονιού μέσα στο οποίο θα βρίσκονταν άνθρωποι. Αν και χρειάστηκε να περάσουν 92 χρόνια – σχεδόν ένας αιώνας δηλαδή – το έργο αυτό πραγματοποιήθηκε, αν και το τότε «βλήμα», δηλαδή ο δορυφόρος Σπούτνικ 1 (Спутник-1, Sputnik 1), δεν είχε μέσα ανθρώπους. Όπως ο Βερν είχε προβλέψει, το αντικείμενο αυτό, όχι μόνο εκτοξεύτηκε έξω από την γήινη ατμόσφαιρα, άλλα και με την χρήση ενός πολεμικού όπλου – αν και όχι του κανονιού – του πυραύλου.
Fichier:Arrivee Projectile DTAL.jpg
"Η άφιξη του βλήματος στο Stone-Hill"
"L'arrrivée du projectile à Stone-Hill "
έργο των François Pannemaker
και Henri de Montaut από το βιβλίο
του Ιουλίου Βερν "Από την Γη στη Σελήνη"
Η
 δε συνέχεια του βιβλίου αυτού, το βιβλίο του Βερν «Γύρω από την Σελήνη» («Autour de la Lune», 1870) πραγματοποιήθηκε επίσης. Στο βιβλίο του αυτό, ο Βερν εξιστορούσε το ταξίδι του βλήματος που στο προηγούμενο έργο του είχε εκτοξευτεί στο διάστημα, από την Γη στην Σελήνη και από την Σελήνη πάλι πίσω στην Γη, αφού πρώτα αυτό διέγραψε μία φόρα την τροχιά της Σελήνης έως την πτώση του στην θάλασσα και την περισυλλογή του από ένα πλοίο. Αυτό το έργο επαληθεύτηκε 98 χρόνια μετά την δημοσίευσή του, όταν το 1968, η αμερικάνικη αποστολή (και το βιβλίο του Βερν μιλούσε για αμερικάνικη αποστολή) Απόλλων 8, εκτοξεύτηκε από την Γη, ταξίδευσε για σχεδόν τρεις ημέρες (ταχύτερα δηλαδή από τους υπολογισμούς του Βερν) και μπήκε σε τροχιά γύρω από την Σελήνη. Όταν δε γύρισε στην Γη, έπεσε στην θάλασσα, όπως και ο Ιούλιος Βερν υπέθεσε, και περισυλλέχτηκε από το αμερικάνικο πλοίο USS Yorktown.
Έ
να πιο γήινο παράδειγμα επιβεβαίωσης του  Ιουλίου Βερν αποτελεί «Ο γύρος του κόσμου σε 80 ημέρες» («Le Tour du monde en quatre-vingts jours», 1873), το πιο γνωστό και πιο δημοφιλές ίσως από τα έργα του. Όπως λέει και ο τίτλος, το βιβλίο αυτό μιλά για ένα μεγάλο ταξίδι, τον γύρο του κόσμου, σε ογδόντα μόλις εικοσιτετράωρα. Την εποχή που δημοσιεύτηκε, κάτι τέτοιο φάνταζε ακατόρθωτο, αλλά για τον Βερν δεν ήταν. Το έργο του αυτό βέβαια επαληθεύτηκε προ πολλού, όταν, με την εφεύρεση του αεροπλάνου, οι αποστάσεις μειώθηκαν και τα ταξίδια έγιναν πολύ γρηγορότερα.
Γ
εννάται λοιπόν το ερώτημα πώς ο Ιούλιος Βερν κατάφερνε να κάνει τόσο ορθές και ακριβείς προβλέψεις; Υπάρχουν τέσσερεις πιθανές απαντήσεις. Η μία ήταν πως ο Ιούλιος Βερν ήταν απλά ένας λογοτέχνης που με τις επιστημονικές γνώσεις της εποχής του, αλλά και με την λογική την οποία διέθετε – και ίσως και με λίγη τύχη – κατάφερε να διατυπώσει, μέσα από τα βιβλία του θεωρίες που λογικά, κάποια στιγμή στο μέλλον, θα υλοποιούντο. Η δεύτερη θεωρία είναι πως ο Βερν, διανθίζοντας τις επιστημονικές του γνώσεις με την φαντασία του, έγραψε τα βιβλία αυτά τα οποία, αργότερα, έγιναν το πρότυπο από το οποίο οι επιστήμονες που ακολούθησαν έφτιαξαν τα σύγχρονα τεχνολογικά επιτεύγματα και πέτυχαν να φτάσουν ως εκεί που ο Βερν είχε οραματιστεί κι ακόμα πάρα πέρα. Η τρίτη θεωρία είναι πως ο Ιούλιος Βερν δεν έγραφε τυχαία ό,τι έγραφε, αλλά είχε πληροφόρηση από επιστημονικά κέντρα της εποχής του – τα οποία υπάρχουν ως σήμερα – για το τι σχεδίαζαν να πετύχουν μέσα στους δύο επόμενους αιώνες και ότι έγραφε τα έργα του αυτά, όχι απλά για να αξιοποιήσει το ταλέντο του και να μοιραστεί με το αναγνωστικό του κοινό τις προβλέψεις του για το μέλλον, αλλά για να το προετοιμάσει, κατά κάποιο τρόπο για το τι θα γινόταν στα χρόνια της ραγδαίας τεχνολογικής ανάπτυξης που θα ακολουθούσαν. Τέλος η τέταρτη θεωρία λέει πως ο Βερν άντλησε γνώσεις για να γράψει τα έργα του, αλλά όχι μόνο – ή όχι άμεσα – από τους επιστημονικούς κύκλους της εποχής του, αλλά από γνώσεις πολύ παλαιότερες που είχαν διασωθεί στο πέρασμα των αιώνων από μία εποχή όπου όσα έλεγε ο Βερν αποτελούσαν την τότε πραγματικότητα…
Δ
εν είναι παράλογο όμως να πούμε ότι η πρώτη άποψη, ότι δηλαδή ο Βερν έτυχε να επαληθευτεί, είναι μάλλον απίθανη, καθώς, αν δεν διέθετε γνώσεις θα ήταν δύσκολο ως ακατόρθωτο να προβλέψει με τέτοια ακρίβεια τόσο πολλά πράγματα. Η δεύτερη πάλι θεωρία, ότι δηλαδή ο Βερν ενέπνευσε τους επιστήμονες να οδηγηθούν σε συγκεκριμένες επιστημονικές ανακαλύψεις, εμφανώς, είναι πιο πιθανό να ισχύει σε σχέση με την πρώτη, αν και έχει πάλι κάποια «κενά» όσον αφορά ότι ο Βερν δίνει λεπτομέρειες που, χωρίς την απαραίτητη πληροφόρηση, είναι αδύνατον να κατείχε. Η τρίτη και τέταρτη θεωρία τώρα που συμφωνούν πως ο Βερν είχε κάποια πληροφόρηση την οποία δεν μπορούσε να έχει ο καθένας την εποχή εκείνη, μοιάζουν επίσης να έχουν κάποια – μεγάλη μάλιστα – δόση λογικής.
Η
 τρίτη θεωρία, υπό την προϋπόθεση βέβαια πως οι επιστημονικοί κύκλοι της εποχής εκείνης, φερόμενοι όπως και οι αντίστοιχοι σημερινοί, είχαν προοδεύσει κατά μια ή δυο δεκαετίες περισσότερο απ’ όσο ανακοίνωναν στον κόσμο, είναι πολύ λογικοφανής, καθώς και η σημερινή τάση των κύκλων αυτών να κρατούν μυστικά κάποια από τα ευρήματά τους θα μπορούσε κάλλιστα να έχει τις ρίζες της στον καιρό του Βερν, ή και ακόμα παλιότερα…

Ο William Shatner, υποδιόμενος τον κυβερνήτη
Kirk, στην σειρά επιστημονικής φαντασίας
"Star Trek: The Original Series", χρησιμοποιεί
συσκευή φορητής τηλεπικοινωνίας.

Α
ς μην ξεχνάμε άλλωστε πως, όπως η «συνήθεια» αυτή τον επιστημονικών κύκλων να αποκρύπτουν κάποια από τα ευρήματά τους, τα οποία ο κόσμος δεν ήταν έτοιμος ακόμα ν’ αποδεχτεί,  θα μπορούσε – χωρίς όμως αυτό να είναι επιβεβαιωμένο – να κατάγεται από τους επιστημονικούς κύκλους της εποχής του Βερν, έτσι από εκεί θα μπορούσε να κατάγεται και η άλλη «συνήθεια» των σύγχρονων επιστημονικών κύκλων, δηλαδή η προβολή των «εξωπραγματικών» για τα δεδομένα της συγκεκριμένης χρονικής στιγμής ευρημάτων μέσα από την έγγραφη και – προσφάτως – τηλεοπτική και κινηματογραφική επιστημονική φαντασία. Ο γύρος του κόσμου σε ογδόντα ημέρες άλλωστε δεν θα ήταν τον καιρό εκείνο λιγότερο «εξωπραγματικός» από την χρήση φορητών κινητών τηλεφώνων την δεκαετία του 1960, κατά την οποία η σειρά επιστημονικής φαντασίας «Star Trek: The Original Series» (1966-1969), παρουσίασε αυτές τις συσκευές, προετοιμάζοντας έτσι το έδαφος ώστε, μετά το δεκαετία του 1979 όπου τα πρώτα κινητά τηλέφωνα βγήκαν στο εμπόριο στην Ιαπωνία και ιδίως μετά το 1983 όπου έκαναν την εμφάνισή τους στις Η.Π.Α., να γίνουν αποδεκτά από τον κόσμο και – κατά συνέπεια – να γίνουν πλούσιες οι εταιρίες που θα τα παρήγαγαν. Και αυτό το φαινόμενο δεν περιορίζεται σήμερα στα κινητά τηλέφωνα ούτε καν στο «Star Trek», όπως και στα χρόνια του Βερν – λογικά – δεν θα περιοριζόταν μόνο σε κάποια από τα έργα του…
Αρχείο:Lucianus.jpg
Πορτρέτο του Λουκιανού,
έργο του William Faithorne
Ό
σον αφορά τώρα την τέταρτη θεωρία ότι ο Ιούλιος Βερν είχε αντλήσει πληροφορίες από αρχαίες γνώσεις βάσει των οποίων έγραψε πολλά – αν όχι όλα – από τα μυθιστορήματά του, αν και αρχικά φαίνεται απίθανη, αν την εξετάσουμε λίγο καλύτερα θα καταλήξουμε ότι δεν είναι τόσο απίθανη όσο φαίνεται.  Αν και πολλοί λένε ότι ο πρώτος που μίλησε για ταξίδι στην Σελήνη ήταν ο Βερν, κάνουν μεγάλο λάθος. Αν και ο Βερν είναι ο μόνος που, μέσα από τα έργα του, μιλάει για κάτι τέτοιο σε διάστημα μεγαλύτερο των χιλίων ετών, πράγμα που οφείλεται κυρίως στον Μεσαίωνα και στον σκοταδισμό που τον χαρακτήριζε, μυθιστορήματα και θεωρίες που πραγματεύονται διαστημικά ταξίδια έχουμε και στην αρχαιότητα, σε εποχές που, σύμφωνα με τα αρχαιολογικά ευρήματα, η τεχνολογική πρόοδος δεν θα επέτρεπε στους ανθρώπους να υποθέσουν πως μπορούν να ταξιδεύσουν έξω από την Γη. Το τελευταίο ίσως μυθιστόρημα επιστημονικής φαντασίας της αρχαιότητας, ήταν το έργο του Λουκιανού «Αληθής Ιστορία» το οποίο πραγματεύεται ένα τέτοιο διαστημικό ταξίδι, του οποίου πρωταγωνιστής είναι ο ίδιος ο Λουκιανός που, μεταξύ των άλλων, επισκέπτεται την Σελήνη, την οποία μάλιστα παριστάνει ως κατοικημένη από περίεργα εξωγήινα όντα! Αλλά ακόμα και πριν τον Λουκιανό, κατά την αρχαιότητα υπήρχαν και άλλοι συγγραφείς που έγραψαν για τεχνολογίες – τις οποίες συνήθως κάλυπταν με μία νεφέλη μυστηρίου – που την εποχή αυτή ήταν αδύνατον να βρίσκονται, όχι απλά στην ζωή, αλλά και στην φαντασία των αρχαίων.
Γ
υρνώντας χρονικά προς τα πίσω, συναντάμε τις θεωρίες του σπουδαίου φιλοσόφου Αριστοτέλη, ο οποίος επίσης πίστευε ότι η Σελήνη κατοικείται από διάφορες μορφές ζωής. Ακόμα παλαιότερα, ο Πλάτωνας, μέσα από τα έργα του «Τίμαιος» και «Κριτίας» μας μιλά για αρχαίους πολιτισμούς (Ατλαντίδα, Αθήνα του 10000 προ Χριστού) ηλικίας τότε πάνω από εννέα χιλιάδων ετών – σήμερα δώδεκα χιλιάδων ετών – που μπορούσαν να πετύχουν πράγματα που ακόμα και η σύγχρονη τεχνολογία δεν μπορεί να πραγματοποιήσει, άρα που, λογικά, θα είχαν – μεταξύ των άλλων – και διαστημικές γνώσεις. Σε ακόμα αρχαιότερα χρόνια, ο επικός ποιητής Όμηρος μας μιλά για αναβρυτικές μηχανές που μπορούσαν να γίνονται αόρατες, τα πλοία των Φαιάκων. Κι όλα αυτά ενώ στα Αργοναυτικά αναφέρεται η Αργώ, ένα πλοίο με ποικίλες «υπερφυσικές» ικανότητες το οποίο τελικά έφυγε απ’ την Γη με προορισμό τον ομώνυμο αστερισμό!
Δ
εν θα ήταν λοιπόν αδύνατον, αν κάποιες από τις αρχαίες γνώσεις που ενέπνευσαν όλους αυτούς τους αρχαίους συγγραφείς, φιλοσόφους και ποιητές είχαν επιβιώσει την εποχή του Ιουλίου Βερν, αυτός, βρίσκοντας κάποιες απ’ αυτές, να εμπνεύστηκε και, με την παράλληλη χρήση των τότε επιστημονικών γνώσεων, της φαντασίας αλλά και της λογικής του, να συνέθεσε τα αριστουργήματά του, τα οποία όντως έδωσαν με την σειρά τους έμπνευση σε κάποιους μεταγενέστερους επιστήμονες για να πετύχουν αυτά που, όντας κατά τους αρχαίους εφικτά, μεταλαμπαδεύτηκαν από τον Ιούλιο Βερν στην σύγχρονη εποχή και έγιναν η βάση του σύγχρονου πολιτισμού;
Ό,
τι από όλα αυτά κι αν έγινε πάντως, ένα πράγμα είναι σίγουρο για τον Ιούλιο Βερν· πως, με το συγγραφικό του ταλέντο, την λογική κρίση και την φαντασία του, θεμελίωσε τις ιδέες που, αφού θα πραγματοποιούνταν αρκετές δεκαετίες αργότερα, θα έβαζαν τον θεμέλιο λίθο για την δημιουργία της τεχνολογίας που χρησιμοποιούμε σήμερα.

Παρασκευή, 21 Ιανουαρίου 2011

ΒΙΒΛΙΑ - ΟΥΡΑΝΙΟΣ Ο ΜΕΓΑΛΟΠΡΕΠΗΣ

Ο «Ουράνιος ο Μεγαλοπρεπής», το νέο μου βιβλίο, συνδυάζει την επιστημονική φαντασία με την δράση και την περιπέτεια, αλλά και με ένα όραμα για ένα καλύτερο μέλλον για τους ανθρώπους και για την Γη. Πρόκειται για την ιστορία μίας ομάδας διαστημικών αποίκων που πριν χιλιάδες χρόνια έφυγαν από την Γη και από τότε την προστατεύουν από κάθε εχθρική εξωγήινη εισβολή [βλέπε και σχετικό άρθρο]. Κάποια στιγμή όμως οι εχθρικές δυνάμεις εισβάλουν στον Γαλαξία μας και κατευθύνονται προς την Γη. Τότε, ο Ουράνιος ο Μεγαλοπρεπής, ο αρχηγός των αποίκων αναγκάζεται να ενημερώσει τους ανθρώπους και να δώσει μαζί τους την μεγάλη μάχη… [αναμένεται προσεχώς]
Περίληψη:
Μ
ία παρέα σπουδαίων επιστημόνων περνάει τις διακοπές της στο Αιγαίο. Mία νύχτα ανακαλύπτει ένα βαρέλι που αναδύεται με παράξενο τρόπο από την θάλασσα. Αφού το ανοίγουν, βρίσκουν μέσα μία πρόσκληση που τους καλεί σε ένα ερημονήσι. Την πρόσκληση υπογράφει κάποιος Ουράνιος που αυτοαποκαλείται τελευταίος αυτοκράτορας της Ατλαντίδας. Η παρέα των επιστημόνων, κατευθύνεται προς τις συντεταγμένες που έγραφε η πρόσκληση και, φτάνοντας στο ερημονήσι, βρίσκει μία ομάδα ιδιαιτέρως ψηλών ανδρών που τους οδηγεί σε μία υπόγεια βάση. Εκεί, επιβιβάζονται σε ένα διαστημόπλοιο και φεύγουν από την Γη με κατεύθυνση τον πλανήτη Ατλαντίδα, στην άκρη του Γαλαξία.
Φ
θάνοντας, ο Ουράνιος ο Μεγαλοπρεπής τους υποδέχεται θερμά και τους εξηγεί τον λόγο αυτής του της πρόσκλησης. Αφού τους εξιστορεί την μετάβαση των Ατλάντων από την Γη σε αυτόν τον πλανήτη και τις δυσκολίες της εγκατάστασής τους εκεί, τους μιλά για μία εχθρική εξωγήινη φυλή από έναν διπλανό σκοτεινό γαλαξία, τους Γκντορ. Τους λέει για τις μάχες μεταξύ Ατλάντων και Γκντορ και για την επέμβαση των φιλικών εξωγήινων της Συμμαχίας των Ελεύθερων Πλανητών. Τους φανερώνει έπειτα ότι, πριν λίγο καιρό, οι Γκντορ έμαθαν για την καταγωγή των Ατλάντων από την Γη και πως από τότε σχεδιάζουν μία επίθεση κατά της Γης με σκοπό να εκδικηθούν τους Άτλαντες που δεν τους άφησαν να εγκατασταθούν στον πλανήτη Ατλαντίδα που θα ήταν τέλειο στρατηγικό σημείο για την εισβολή τους στον Γαλαξία μας. Αφού τους δηλώνει πως η επίθεση των Γκντορ δεν μπορεί πλέον να ανακοπεί παρά μόνον κοντά στην Γη, τους ζητά, λοιπόν για το καλό της ανθρωπότητας, να τον βοηθήσουν να έρθει σε επικοινωνία με την ηγεσία του πλανήτη, ώστε να κανονίσει την ένωση του παγκόσμιου πλανητικού στρατού που θα αντιμετώπιζε, υποστηριζόμενος από τους Άτλαντες και από τον στόλο της Συμμαχίας των Ελεύθερων Πλανητών, τις αρμάδες των Γκντορ που βρίσκονταν ήδη σε πορεία για την Γη.
Μ
ε την βοήθεια ειδικών μηχανημάτων και με την διαμεσολάβηση του Χάραλντ, ενός από την παρέα των επιστημόνων, ο Ουράνιος ο Μεγαλοπρεπής συνομιλεί τηλεφωνικώς με τον πρόεδρο των Η.Π.Α., ο οποίος του ζητά να τον δει αυτοπροσώπως, χωρίς όμως να τον πιστεύει. Τέσσερεις μέρες αργότερα ο Ουράνιος βρίσκεται στην Γη και, αφού προσγειώνεται με τον ιπτάμενο δίσκο του δίπλα στον Λευκό Οίκο, μιλά με τον πρόεδρο και, αφού του εξηγεί την κατάσταση, του ζητά να ενώσει τους στρατούς της Γης για να υπερασπιστούν τον κόσμο. Κανονίζεται διάσκεψη όλων των ηγετών του πλανήτη και συνέντευξη τύπου και, τελικά, δημιουργείται μία παγκόσμια συμμαχία προστασίας της Γης. Παράλληλα όμως, μία ομάδα προδοτών αρχίζει να σχηματίζεται με σκοπό να βοηθήσει τους Γκντορ να κατακτήσουν την Γη, ώστε να αναλάβει εκείνη την ηγεσία της Γης. Σύντομα ο χρόνος τελειώνει, ο συμμαχικός στόλος λαμβάνει τις θέσεις του και, ενώ ο Ήλιος σκοτεινιάζει για 72 ώρες κατά ένα παράξενο και σπάνιο φαινόμενο, οι αρμάδες των Γκντορ καταφθάνουν και η μάχη αρχίζει. Καθώς οι Γκντορ δεν περιμένουν την οργανωμένη αντίσταση των ανθρώπων και της Συμμαχίας των Ελεύθερων Πλανητών, αιφνιδιάζονται. Ο Ουράνιος δεν σχεδιάζει να χάσει αυτήν την μάχη διότι η έκβαση της θα κρίνει οριστικά το μέλλον της Γης και του ανθρώπινου πολιτισμού καθώς οι Γκντορ σχεδιάζουν ν’ αφανίσουν τον ανθρώπινο πληθυσμό…

Τετάρτη, 19 Ιανουαρίου 2011

ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΙΑΤΡΙΚΗ

File:Asklepios Leutari Chiaramonti Inv2023.jpg
Άγαλμα του Ασκληπιού, θεού της
ιατρικής, Museo Chiaramonti.
Σ
τις μέρες μας που η ιατρική επιστήμη έχει αναφμφιβόλως προοδεύσει πάρα πολύ και που πολλές από τις ασθένειες που, στο παρελθόν, μάστιζαν για αιώνες τον κόσμο έχουν πλέον θεραπευτεί, παρά τις εξειδικευμένες γνώσεις που έχουμε αποκτήσει πάνω στον τρόπο με τον οποίο λειτουργεί το ανθρώπινο σώμα, τα όργανα και τα κύτταρα που τον αποτελούν, τα ένζυμα που καταπολεμούν τους ιούς καθώς και οι ιοί που παρασιτούν στα κύτταρά μας, όταν μολυνθούμε απ’ αυτούς, εξακολουθούμε να διατηρούμε την ιατρική επιστήμη περιορισμένη. Παρά την διεξοδική μελέτη του πώς, με χημικό τρόπο, μπορούμε να αντιμετωπίσουμε έναν ιό ή ένα επικίνδυνο βακτήριο, έχουμε δημιουργήσει μία πεποίθηση πως μόνο με χημικό τρόπο μπορούμε να επιτύχουμε το επιθυμητό αποτέλεσμα.
Π
ιστεύεται δε από πολλούς εντός και εκτός των ιατρικών κύκλων ότι, αν ένα φάρμακο ή μία θεραπεία δεν έχει εγκριθεί από τον Π.Ο.Υ. (Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας) ή από κάποια φαρμακοβιομηχανία ή από κάποιον παγκοσμίως γνωστό γιατρό μεγάλου κύρους, τότε το φάρμακο αυτό είναι εντελώς άχρηστο. Αυτό όμως απλά δεν ισχύει διότι στο παρελθόν, πριν δημιουργηθεί ο Π.Ο.Υ. και οι φαρμακοβιομηχανίες και πριν η ιατρική – όπως την ξέρουμε σήμερα – δει το φως, αν και υπήρχαν τρομερές ασθένειες με εκατομμύρια θύματα – καμία σχέση με την γρίπη των χήρων που προβλήθηκε ως μεγάλη πανδημία ενώ στο τέλος αποδείχτηκε λιγότερο επικίνδυνη ακόμα κι απ’ την απλή γρίπη – υπήρχε και ιατρική και φάρμακα – όχι χημικά βέβαια – και θεραπείες…
Εικόνα του Honoré Daumier που παρουσιάζει σκηνή από το
θεατρικό έργο του Μολιέρου "Ο κατά φαντασίαν Ασθενής"
που αντικατοπτρίζει την αρνητική εικόνα της ιατρικής του
Μεσαίωνα που επικρατούσε τότε στην Ευρώπη.

Δ
ιαβάζοντας τα παραπάνω, πολλοί θα σπεύσουνε να πούνε πως πριν την Αναγέννηση, όταν η Ευρώπη βρισκόταν στον Μεσαίωνα, οι περισσότεροι γιατροί είχαν ελάχιστες ορθές ιατρικές γνώσεις, εκμεταλλεύονταν τους ασθενείς για να πλουτίζουν, ενώ ήξεραν καλά, χρησιμοποιώντας κάποιες λατινικές και ελληνικές λέξεις να προσδίδουν «κύρος» στην πάθηση του ασθενή, ώστε να τον φοβερίσουν και να συνεχίσουν να απομυζούν χρηματικά ποσά από αυτόν. Η εικόνα όμως αυτή της ιατρικής η οποία όντως επικρατούσε τον Μεσαίωνα στην Ευρώπη και την οποία ο Γάλλος θεατρικός συγγραφέας Μολιέρος σατίρισε στην πασίγνωστη κωμωδία του «Ο κατά φαντασίας Ασθενής» («Le Malade imaginaire») δεν αντιπροσωπεύει διαχρονικά την ιατρική επιστήμη, παρά μόνον αυτή της εποχής εκείνης του σκοταδισμού που εμείς καλούμε Μεσαίωνα.
Ε
ίναι όμως λάθος να λέμε ότι πριν την νεότερη ιστορία υπήρχε ο Μεσαίωνας και τίποτα άλλο. Ο Μεσαίωνας, η εποχή δηλαδή μεταξύ της πτώσης της Ρωμαϊκής αυτοκρατορίας και της Αναγέννησης, ήταν μία εποχή όπου βασίλευε η άγνοια όσον αφορά τις επιστήμες ενώ ελάχιστοι άνθρωποι είχαν την πολυτέλεια να είναι μορφωμένοι, έστω και με τις ελάχιστες γνώσεις (ιστορία, θρησκεία, ξένες γλώσσες, αρχαίες γλώσσες) που επιτρέπονταν την εποχή εκείνη. Ο Μεσαίωνας ήταν μία μαύρη σελίδα στην παγκόσμια ιστορία στην οποία κάθε παλαιότερη γνώση, αν δε χάθηκε, κλείστηκε μέσα στα απόρρητα αρχεία του Βατικανού, καθώς το 391 μετά Χριστόν κάηκε η Βιβλιοθήκη της Αλεξάνδρειας από τον νόμο του Βυζαντινού αυτοκράτορα Θεοδόσιου Α΄ και το 1204 οι σταυροφόροι της Δ΄ Σταυροφορίας κατέκτησαν την Κωνσταντινούπολη και όση αρχαία γνώση δεν καταστράφηκε, μεταφέρθηκε στο Βατικανό όπου και βρίσκεται ως σήμερα.
Ή
ταν όμως η ιατρική γνώση της αρχαιότητας ορθή; Για να το απαντήσουμε αυτό αρκεί να συγκρίνουμε τις αναφορές για μεγάλες ασθένειες στον Μεσαίωνα και αυτές στην αρχαιότητα. Ενώ κατά τον Μεσαίωνα εμφανίστηκαν πολλές ασθένειες που μείωσαν κατά πολύ τον ευρωπαϊκό αλλά και τον παγκόσμιο πληθυσμό, οι περιπτώσεις εμφάνισης κολλητικής και θανατηφόρου ασθένειας στον αρχαίο προχριστιανικό και πρωτοχριστιανικό – ως τον 4ο αιώνα μετά Χριστόν περίπου, την εποχή που χάθηκε πολλή από την αρχαία γνώση εξ αιτίας των πράξεων του Θεοδοσίου Α΄ - ελληνορωμαϊκό κόσμο ήταν ελάχιστες. Συγκεκριμένα η θανατηφόρος αρρώστια που έπληξε την αρχαία Αθήνα κατά τον 5ο προ Χριστού αιώνα, όταν, κατά την διάρκεια του Πελοποννησιακού πολέμου, ήταν περικυκλωμένη από τους Σπαρτιάτες για πολύ καιρό, είναι – αν όχι η μόνη – μία από τις ελάχιστες αναφορές μεγάλης επιδημίας στην κλασσική Ελλάδα. Κατά σειράν σοβαρότητας, η δεύτερη μεγαλύτερη ασθένεια της αρχαιότητας αναφέρεται – από μυθολογικές πηγές – πως έλαβε χώρα στην πόλη των Θηβών, όταν βασιλιάς εκεί ήταν ο Οιδίποδας ενώ τρίτη έρχεται η επιδημία που, κατά τον Όμηρο, αποδεκάτισε το αχαϊκό στράτευμα που είχε πάει στην Τροία. Όπως μπορούμε να δούμε – πράγμα που αποδεικνύεται κι από ιστορικές πηγές – στο διάστημα των 3000 χρόνων της ελληνικής πρωτοϊστορίας και αρχαίας ιστορίας (3000 προ Χριστού – 300 μετά Χριστόν), στον αρχαίο ελληνικό κόσμο (Ελλάδα, Κύπρος, παράλια Μικράς Ασίας, Σικελία, Νότια Ιταλία, αποικίες), σχεδόν ποτέ – με εξαίρεση τον ιστορικά επιβεβαιωμένο λοιμό των Αθηνών – δεν εμφανίστηκε κάποια σοβαρή μείωση πληθυσμού που να μην οφειλόταν σε πόλεμο ή σε φυσική καταστροφή (λόγου χάριν η καταστροφή του Μινωικού πολιτισμού από το κύμα που προκάλεσε η έκρηξη του ηφαιστείου της νήσου Θήρας) άρα που να οφειλόταν σε κάποια μεγάλη ασθένεια.
Αρχαίο νοσοκομειακό συγκρότημα της Επιδαύρου.
Π
αρά όμως την μη ύπαρξη θανατηφόρων ασθενειών την εποχή εκείνη, λόγω του ότι ασθένειες πάντα υπάρχουν, οι αρχαίοι Έλληνες είχαν αναπτύξει την ιατρική επιστήμη, μία επιστήμη που – κατ’ αυτούς – δόθηκε στην ανθρωπότητα από τους θεούς. Γι’ αυτόν τον λόγο, στην αρχαία προ-κλασσική Ελλάδα, οι γιατροί ήταν παράλληλα και ιερείς του θεού της ιατρικής, του Ασκληπιού. Τόσο η λατρεία του θεού αυτού, όσο και η θεραπεία των ασθενών γινόταν σε συγκεκριμένα μέρη τα οποία καλούνταν Ασκληπιεία, προς τιμήν του θεού αυτού. Η δε θεραπευτικές μέθοδοι που ασκούνταν εκεί – αν και δεν μοιάζουν καθόλου με αυτές που χρησιμοποιούνται στα σύγχρονα νοσοκομεία – θεωρούνταν αποτελεσματικές, κάτι που επιβεβαιώνεται και από την μη ύπαρξη μεγάλων ασθενειών στον ελλαδικό χώρο την εποχή που λειτουργούσαν.
Ο
ι ιατρικές μέθοδοι που ασκούσαν οι ιερείς του Ασκληπιού ήταν ποικίλες και τελείως διαφορετικές η μία από την άλλη, αν και όλες θεωρούνταν αποτελεσματικές. Το πιο απλό είδος θεραπείας, το πιο διαδεδομένο και ίσως το μόνο που χρησιμοποιείτο και εκτός των Ασκληπιείων, ως ένα είδος «πρώτων βοηθειών» θα ‘λεγε κανείς, ήταν η ιατρική που βασιζόταν στην βοτανολογία, ένα είδος ιατρικής που διαδόθηκε σε όλο τον πολιτισμένο κόσμο και επέζησε μέχρι και τον Μεσαίωνα, όπου λόγω άγνοιας, θεωρήθηκε πράξη μαγείας, εκδιώχθηκε από την Ιερά Εξέταση που έκαιγε τους βοτανολόγους γιατρούς ως μάγους και που τελικά χάθηκε από την Ευρώπη κατά την σκοτεινή αυτή εποχή. Το δεύτερο είδος ιατρικής που ασκείτο στα αρχαία Ασκληπιεία και – αναμφιβόλως – το είδος αυτό που η σύγχρονη χημική ιατρική αρνείται περισσότερο να αποδεχτεί ως «επιστημονικό» είναι η θεραπεία με χρήση ρυθμικών – μελωδικών και μη – ήχων. Οι αρχαίοι Έλληνες συνήθιζαν να διαβάζουν στους ασθενείς τους συγκεκριμένα αποσπάσματα από τα ομηρικά έπη – η σωστή προφορά των οποίων στα αρχαία ελληνικά ήταν σημαντική για την θεραπεία – ή να παίζουν σε αυτούς συγκεκριμένα μουσικά κομμάτια (δυστυχώς η αρχαία ελληνική μουσική δεν έχει διασωθεί) συνήθως σε μορφή παιάνων. Τα ακούσματα αυτά θεωρούσαν οι αρχαίοι Έλληνες πως οδηγούσαν τον άνθρωπο στην σωματική και πνευματική-ψυχική υγεία. Μία άλλη μέθοδος η οποία εφαρμοζόταν ήταν αυτή κατά την οποία ο ασθενής κοιμόταν σε έναν συγκεκριμένο χώρο – πολλές φορές διαφορετικό για άντρες και γυναίκες – που βρισκόταν μέσα στο άδυτο του ναού του Ασκληπιού. Κατά κάποιους μελετητές, ο ύπνος αυτός γινόταν με αναισθητικά και, κατά την διάρκειά του, ο ασθενής χειρουργείτο. Άλλη θεωρία λέει πως τα σημεία όπου χτίζονταν τα ιερά αυτά όπου θα κοιμόντουσαν οι ασθενείς βρίσκονταν σε σημείο τέτοιο ώστε να δέχεται ένα – αδιευκρίνιστο – είδος θετικής ενέργειας, συνδεόμενο με την λεγόμενη «ιερή γεωμετρία» της αρχαίας Ελλάδας. Δεν αποκλείεται επίσης, ανάλογα με την σοβαρότητα και το είδος της πάθησης, να γινόταν είτε το ένα είτε το άλλο στην περίπτωση του ύπνου στο άδυτο του ναού ή ακόμα και τα δύο συγχρόνως. Είναι δε πολύ πιθανό να υπήρχαν και άλλες ιατρικές γνώσεις στην αρχαία Ελλάδα καθώς και άλλες μέθοδοι θεραπείας που να μην έχουμε ακόμα εντοπίσει. Τελευταίο είδος θεραπείας, γνωστό και στις μέρες μας που λάμβανε χώρα εκεί ήταν η ειδική δίαιτα, κάτι το οποίο, όντας σε αρμονία με τις υγιεινές διατροφικές συνήθειες των αρχαίων Ελλήνων (μεσογειακή διατροφή) που ενίσχυαν από μόνες τους το ανοσοποιητικό σύστημα των ανθρώπων της εποχής, συνέβαλε στην θεραπεία ορισμένων παθήσεων.
Τ
ην αποτελεσματικότητα της γνώσης των αρχαίων Ελλήνων γιατρών μπορούμε να αποδείξουμε με δύο απλά παραδείγματα. Το πρώτο – το οποίο ανήκει στον κλάδο της βοτανολογίας – είναι η ανακάλυψη της πρώτης και πιο αβλαβούς μορφής ασπιρίνης από τον σπουδαίο γιατρό Ιπποκράτη, η ασπιρίνη του οποίου καταπράυνε τους πόνους και έριχνε τον πυρετό χωρίς να προκαλεί αιμορραγίες. Το δεύτερο είναι ότι κατά την μόνη φορά που ξέσπασε μεγάλη επιδημία στην κλασσική Ελλάδα, ήταν και η μόνη εποχή που, λόγω της πολιορκίας των Αθηναίων από τους Σπαρτιάτες, οι πρώτοι δεν μπορούσαν να έχουν πρόσβαση σε κανένα Ασκληπιείο…
Σ
υνοψίζοντας λοιπόν, οι αρχαίοι Έλληνες κατείχαν γνώσεις ιατρικής οι οποίες τους επέτρεπαν να διατηρούν τον πληθυσμό τους υγιή και τις οποίες συσχέτιζαν με τους θεούς τους και με την αρχαία γνώση που αυτοί πρέσβευαν. Τα Ασκληπιεία, τα νοσοκομεία της εποχής, καθώς και οι γιατροί εκτός αυτών, βοηθούσαν τον ελληνικό πληθυσμό με ποικίλους τρόπους να θεραπεύσουν τις ασθένειες τους. Η γνώση αυτή όμως, με το τέλος του αρχαίου ελληνικού κόσμου, εν μέρει χάθηκε, εν μέρει κρύφτηκε στις βιβλιοθήκες του Βατικανού και, κάποιο μικρό μέρος της που διασώθηκε από το «κυνήγι μαγισσών» του Μεσαίωνα εναντίον επιστημόνων, ιερέων του δωδεκαθεϊσμού, γιατρών και φιλοσόφων, επιβίωσε ως σήμερα, είτε με την μορφή παραδοσιακών, μη εγκεκριμένων από τον Π.Ο.Υ. φαρμάκων, είτε – κάποια λίγα – είχαν την τύχη, έστω και τροποποιημένα χημικά να βρίσκονται σήμερα σε κάθε φαρμακείο. Η ασπιρίνη για παράδειγμα. Η άγνοια που επικράτησε μετά την εξαφάνιση της αρχαίας ελληνικής ιατρικής γνώσης, οδήγησε την Ευρώπη σε μία περίοδο μεγάλων και πολύνεκρων πανδημιών που κυριολεκτικά αποδεκάτισαν τον πληθυσμό και που για «ανεξήγητο» λόγο, σταμάταγαν παρά την μεγάλη μεταδοτικότητά τους (ίσως επειδή κάποιοι λίγοι κατείχαν τις αρχαίες θεραπευτικές γνώσεις και τις χρησιμοποίησαν κρυφά…). Παρά την γνώση μας όμως για την αρχαία ελληνική ιατρική, η οποία οφείλεται σε αρχαία γραπτά κείμενα και αρχαιολογικά ευρήματα, δεν είναι επαρκής για να μας δώσει μία ακριβή εικόνα του επιπέδου στο οποίο οι αρχαίοι Έλληνες είχαν καταφέρει να εξυψώσουν την ιατρική επιστήμη…
Τ
ο θέμα αυτός όμως δεν τελειώνει εδώ· εδώ απλά αρχίζει. Σύντομα, θα ακολουθήσουν άρθρα σχετικά με την αρχαία ελληνική ιατρική με τα οποία ίσως καταφέρουμε να ρίξουμε λίγο φως στο μυστήριο της αρχαίας ελληνικής ιατρικής.

Σάββατο, 15 Ιανουαρίου 2011

ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΙΣΜΟΙ – ΟΤΑΝ Η ΔΙΨΑ ΓΙΑ ΓΝΩΣΗ ΟΔΗΓΕΙ ΣΤΗΝ ΚΑΤΑΣΤΡΟΦΗ


File:Marie Curie (Nobel-Chem).png
 Φωτογραφία της Μαρί Κιουρί, της μεγάλης
επιστήμονος του 20ου αιώνα που πέθανε
από την ακτινοβολία των πειραμάτων της.
Ε
ίναι γνωστό πως ο άνθρωπος, ως πνευματική οντότητα, από την αρχή της ιστορίας του ως και σήμερα, έχει μία έμφυτη τάση να αποκτά γνώση. Χάρη στην φιλομάθειά του αυτή ο άνθρωπος, άρχισε να παρατηρεί, να ερευνά και να ανακαλύπτει και δημιούργησε τον ανθρώπινο πολιτισμό. Η περιέργεια αυτή του ανθρώπου, εκφρασμένη από τους σπουδαίους επιστήμονες και φιλοσόφους της παγκόσμιας ιστορίας, οδήγησε τον άνθρωπο σε μία σειρά τεχνολογικών και επιστημονικών ανακαλύψεων οι οποίες – σε καιρό ειρήνης – διαδέχονται η μία την άλλη με ολοένα και αυξανόμενο ρυθμό. Η περιέργεια αυτή οδήγησε κάποτε τον άνθρωπο, αψηφώντας τους πιθανούς κινδύνους, να ανακαλύψει πολλά πράγματα, από την φωτιά και τον τροχό μέχρι την πυρηνική ενέργεια και την αντιύλη. Άλλη φορά πάλι τον οδήγησε στο να εξερευνήσει τον κόσμο από ξηράς, θαλάσσης και αέρος και – εν τέλει – να εξερευνήσει και άλλους κόσμους διασχίζοντας το διάστημα...
Η
 έρευνα όμως η οποία οδηγεί στην απόκτηση της γνώσης είναι πολλές φορές επικίνδυνη για τον ίδιο τον ερευνητή. Ο προϊστορικός άνθρωπος που ανακάλυψε την φωτιά για παράδειγμα, θα μπορούσε να είχε καεί από αυτήν. Η δε σπουδαία επιστήμονας Μαρί Κιουρί – ένα πιο πρόσφατο παράδειγμα αυτήν την φορά – πέθανε από τις επιπτώσεις που είχε στον οργανισμό της η ακτινοβολία με την οποία ασχολείτο στις έρευνές της. Ας μην ξεχνάμε επίσης το πόσοι εξερευνητές του βυθού έχουν βρει βασανιστικό θάνατο από την νόσο των δυτών και το πόσο μεγάλους κινδύνους διατρέχουν οι – κυριολεκτικά – δεμένοι με ένα σχοινί με την ζωή αστροναύτες που εξερευνούν το παγωμένο διάστημα. Κάθε γνώση βλέπετε έχει και ένα τίμημα. Οι κίνδυνοι όμως αυτοί δεν είναι αρκετοί για να εμποδίσουν τον άνθρωπο από το να συνεχίσει να ερευνά.
Α
πό ηθικής πλευράς, το να θυσιάζεται κάποιος για το καλό του συνόλου στο οποίο συμβάλει η απόκτηση της γνώσεως για την οποία ο άνθρωπος αυτός ριψοκινδυνεύει την ζωή του, είναι μία πράξη αξιέπαινη, για την οποία η ανθρωπότητα οφείλει να είναι περήφανη καθώς αυτό είναι που την ξεχωρίζει από τις άλογες μορφές ζωής. Είναι όμως εξίσου ηθικό, κάποιος που με αυτοθυσία κάνει κάποιο επικίνδυνο επιστημονικό πείραμα να θέτει σε κίνδυνο και άλλες ζωές ανθρώπων που είναι άσχετοι με το πείραμα αυτό; Η απάντηση είναι πως, από ηθικής απόψεως ο άνθρωπος δεν έχει το δικαίωμα να θέτει την ζωή τρίτων σε κίνδυνο, χωρίς να είναι και αυτοί σύμφωνοι. Τα πράγματα όμως περιπλέκονται ακόμα περισσότερο όταν η αποτυχία του πειράματος δεν συνεπάγεται απλά τον θάνατο του ερευνητή και κάποιων άλλων ανθρώπων γύρω του, αλλά και την ολοκληρωτική καταστροφή της ανθρωπότητας και του πλανήτη…
Κ
άποιος που δεν είναι ενημερωμένος σχετικά με τα επιστημονικά τεκταινόμενα των τελευταίων ετών, θα έλεγε πως κάτι τέτοιο θα ήταν απλά αδύνατο, καθώς ακόμα και ένα πείραμα πάνω στην πυρηνική ενέργεια, αν αποτύγχανε, παρά τις καταστροφικές συνέπειες που θα είχε, δεν θα οδηγούσε στην εξάλειψη της ανθρωπότητας, ούτε στην καταστροφή της Γης και στο τέλος του κόσμου. Τα τελευταία χρόνια όμως, το Ευρωπαϊκό Κέντρο Πυρηνικών Ερευνών (CERN), αποφάσισε να πραγματοποιήσει στα γαλλοελβετικά σύνορα κοντά στην Γενεύη ένα μακροχρόνιο πείραμα το οποίο δικαίως θα μπορούσε να χαρακτηριστεί ως το πιο επικίνδυνο πείραμα που έγινε ποτέ.
Main Image
Από την ταινία "Angels and Daemons (Illuminati)",
παραγωγή αντιύλης στον LHC του CERN.
Κ
οντά στην Γενεύη λοιπόν, σε βάθος αρκετών δεκάδων μέτρων, βρίσκεται ένα κολοσσιαίων διαστάσεων κυκλικό μηχάνημα με περιφέρεια 27 χιλιομέτρων, ο Μεγάλος Επιταχυντής Σωματιδίων (Large Hadron Collider), γνωστός επίσης και ως LHC. Ο Επιταχυντής αυτός είναι φτιαγμένος έτσι ώστε, μέσα από συγκρούσεις σωματιδίων που κινούνται σε αντίθετες κατευθύνσεις, με ταχύτητα απειροελάχιστα μικρότερη του φωτός, να δύναται τόσο να παράγει άτομα αντιύλης (αντιυδρογόνου και αντιηλίου – μέχρι στιγμής), όσο και να αναπαραστήσει – το δυνατόν καλύτερα – τις συνθήκες που επικρατούσαν την στιγμή της Μεγάλης Έκρηξης. Βασική προσδοκία των επιστημόνων που διεξάγουν το πείραμα είναι, υπό αυτές τις συνθήκες που για πρώτη φορά θα μπορέσουμε να αναπαραστήσουμε τεχνητά, να ανακαλυφθεί το υποθετικό σωματίδιο που οι επιστήμονες αποκαλούν «σωματίδιο Χιγκς» (Higgs Boson) ή αλλιώς «σωματίδιο του Θεού» το οποίο σχετίζεται με τον τρόπο με τον οποίο τα στοιχειώδη σωματίδια αποκτούν μάζα. Η μελέτη, δια μέσου του πειράματος αυτού – εφ όσον βέβαια αυτό επιτύχει – του σωματιδίου αυτού θα μπορούσε να μας δώσει πολλές γνώσεις πάνω στην δημιουργία του Σύμπαντος, της ύλης και της αντιύλης. Για αυτόν τον λόγο άλλωστε και το πείραμα του CERN αυτό θεωρείται ίσως το σημαντικότερο πείραμα που έγινε ως σήμερα.
Τ
ο πείραμα όμως αυτό, όπως και τα περισσότερα πειράματα, κρύβει κινδύνους, αν κάτι δεν πάει καλά. Η διαφορά όμως με τα υπόλοιπα πειράματα συνίσταται στο ότι οι κίνδυνοι του πειράματος του CERN, όχι απλά είναι πολύ μεγαλύτεροι, αλλά αφορούν, όχι μόνο την περιοχή γύρω από την Γενεύη, αλλά ολόκληρο τον πλανήτη. Οι κίνδυνοι που μπορούν να δημιουργηθούν είναι πολλοί· δύο ωστόσο απ’ αυτούς είναι οι πιο σημαντικοί και οφείλονται και οι δύο στις συνθήκες αυτές της δημιουργίας του Σύμπαντος που θα δημιουργηθούν τεχνητά στον LHC. Από τους δύο αυτούς πιθανούς κινδύνους, ο ένας αφορά μεγάλο μέρος της Δυτικής Ευρώπης και ο δεύτερος – και πιο μεγάλος – από τους δύο αφορά ολόκληρο τον πλανήτη.
Από την ταινία "Angels and Daemons (Illuminati)",
η έκρηξη της αντιύλης.
Ο
 πρώτος κίνδυνος οφείλεται στο γεγονός ότι κατά την στιγμή όπου θα επιτευχθούν οι συνθήκες της δημιουργίας του Σύμπαντος, λόγω του ότι αυτές είναι ως ένα βαθμό απρόβλεπτες και μόνο εικασίες μπορούμε να κάνουμε γι’ αυτές, μπορεί να προκύψουν μη ελέγξιμες ποσότητες αντιύλης οι οποίες, με την ένωση τους με την ύλη, θα προκαλέσουν μία τεράστια έκρηξη που – στην καλύτερη περίπτωση – θα καταστρέψει ένα μεγάλο μέρος της δυτικής Ευρώπης. Η δε εκρηκτική δύναμη που προκύπτει από την ένωση ύλης και αντιύλης είναι τέτοια που, ακόμα και σε απειροελάχιστες ποσότητες, είναι λίαν καταστροφική. Όσο για το μέγεθος της καταστροφής, θα είναι πολύ μεγαλύτερο από την καταστροφή που παρουσιάζεται στην κινηματογραφική ταινία «Angels and Daemons (Illuminati)» διότι οι ποσότητες της αντιύλης θα είναι ακόμα μεγαλύτερες από αυτές που οι επιστήμονες μπορούν να ελέγχουν.
Από την ταινία επιστημονικής φαντασίας "Star Trek" (2009),
μία μαύρη τρύπα απορροφα τον πλανήτη Vulcan.
Ο
 δεύτερος κίνδυνος που θα μπορούσε να προκληθεί από το πείραμα, λόγω του ότι κατά το πείραμα θα δημιουργηθούν μικρές μαύρες τρύπες (micro black holes), ακίνδυνες για όσο οι επιστήμονες θα διατηρούν τον έλεγχό τους, είναι μία από αυτές τις μαύρες τρύπες να ξεφύγει από τον έλεγχο των επιστημόνων του CERN και να απορροφήσει ολόκληρο τον πλανήτη, όπως στην κινηματογραφική ταινία «Star Trek» (2009) μία μαύρη τρύπα απορροφά τον πλανήτη Βόλκαν (Vulcan) μαζί με κάθε μορφή ζωής σε αυτόν.
Π
αρά το γεγονός όμως ότι οι κίνδυνοι αυτοί είναι υπαρκτοί, οι επιστήμονες του CERN δεν πρόκειται να σταματήσουν το πείραμα ως ότου ανακαλύψουν αυτό που ψάχνουν. Η επιμονή τους αυτή βασίζεται αναμφίβολα στην ανθρώπινη δίψα για μάθηση και κατανόηση του Σύμπαντος, η έρευνα όμως αυτή μπορεί να γίνει και άμεσος κίνδυνος για την συνέχιση της ζωής στην Γη. Είναι όμως σωστό, οι επιστήμονες αυτοί να θέτουν σε κίνδυνο τις ζωές 6,5 δισεκατομμυρίων ανθρώπων; Μήπως η διακοπή των ερευνών όμως μπορεί να οδηγήσει την ανθρωπότητα σε μία εποχή παράλογης φοβίας για την γνώση, όπως ήταν και ο Μεσαίωνας; Και τέλος, είναι τόσο αναγκαίο το πείραμα αυτό να γίνει τώρα ή μήπως θα ήταν καλύτερα να αναβληθεί ώστε να γίνει σε ένα ακατοίκητο ουράνιο σώμα, αρκετά μακριά ώστε η Γη να μην κινδυνεύει απ’ αυτό;

Τετάρτη, 12 Ιανουαρίου 2011

ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΙΣΜΟΙ – Ο ΕΛΕΓΧΟΣ ΤΟΥ ΚΑΙΡΟΥ ΣΤΗΝ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΤΟΥ ΑΓΩΝΑ ΥΠΕΡ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΑΣ ΑΘΗΝΑΪΚΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ


File:Hellas 431bc.jpg
Η Ελλάδα του 5ου προ Χριστού αιώνα, διαιρεμένη από
τον Πελοποννησιακό πόλεμο.

Γράφει ο Λεωνίδας Μανιάτης
Η
 πιο σκοτεινή ίσως σελίδα της ελληνικής ιστορίας, κατά την 1η χιλιετηρίδα προ Χριστού, ήταν το δεύτερο μισό του 5ου προ Χριστού αιώνα. Μετά από την αθηναϊκή ακμή που ακολούθησε την νικηφόρα έκβαση των περσικών πολέμων, οι Σπαρτιάτες, οι Κορίνθιοι, οι Θηβαίοι και οι σύμμαχοί τους, υποκινούμενοι οικονομικά από την Περσική αυτοκρατορία, άρχισαν έναν πολυετή πόλεμο κατά της αθηναϊκής συμμαχίας. Ο Πελοποννησιακός πόλεμος σημάδεψε το τέλος του 5ου προ Χριστού αιώνα και δίχασε τις ελληνικές πόλεις-κράτη, αλλά και τους πολίτες που κατοικούσαν σε αυτές, σε δημοκρατικούς και ολιγαρχικούς.
Μ
ετά από δεκαετίες συρράξεων και μαχών, το 404 προ Χριστού, ο πόλεμος έληξε με ήττα των Αθηναίων και στην Αθήνα εγκαταστάθηκε ολιγαρχικό πολίτευμα και σπαρτιατική φρουρά. Την Αθήνα ορίστηκαν να διοικούν τριάντα ολιγαρχικοί άρχοντες που ήταν φίλοι των Σπαρτιατών, οι οποίοι έμειναν γνωστοί ως οι «Τριάκοντα Τύραννοι» ή απλώς οι «Τριάκοντα». Όσον καιρό οι Τριάκοντα διοικούσαν την πόλη των Αθηνών, διαπράχθηκαν πάρα πολλά αδικήματα από αυτούς και από τους ευνοούμενους και τους υποστηρικτές τους, συμπεριλαμβανομένων παρανόμων κατασχέσεων περιουσιών, στημένων δικών, ένοπλων απειλών κατά του αθηναϊκού βουλευτικού σώματος και άλλων πολλών αδικημάτων κατά των Αθηναίων πολιτών και της αθηναϊκής πολιτείας.
Η
 λαϊκή δυσαρέσκεια σε συνδυασμό με την προθυμία των Θηβαίων, ξεχνώντας την αντιπαλότητά τους με τους Αθηναίους, να τους βοηθήσουν, οδήγησαν σε λιγότερο από ένα χρόνο μετά την λήξη του Πελοποννησιακού πολέμου, στην αθηναϊκή επανάσταση που έμελλε να διώξει τους Τριάκοντα από την Αττική και να εγκαταστήσει εκ νέου την αθηναϊκή δημοκρατία. Η επανάσταση αυτή κάποια στιγμή κινδύνευσε σοβαρά να αποτύχει. Η επιτυχία της όμως οφείλεται σε ένα παράδοξο καιρικό φαινόμενο που άλλαξε την έκβαση της οριστικής μάχης, εξασφαλίζοντας την νίκη του Θρασύβουλου και των επαναστατών που τον ακολουθούσαν στον αγώνα του κατά των Τριάκοντα Τυράννων.

Αρχείο:Xenophon.jpg
Προτομή του αρχαίου Έλληνα 
ιστορικού Ξενοφώντα.
Ο ιστορικός Ξενοφών μας μιλάει στα «Ελληνικά» του για το τι έγινε τον καιρό εκείνο της αθηναϊκής επανάστασης (Ελληνικά, Β΄ IV 2 - Β΄ IV 3):
«ἐκ δὲ τούτου Θρασύβουλος ὁρμηθεὶς ἐκ Θηβῶν ὡς σὺν ἑβδομήκοντα Φυλὴν χωρίον καταλαμβάνει ἰσχυρόν. οἱ δὲ τριάκοντα ἐβοήθουν ἐκ τοῦ ἄστεως σύν τε τοῖς τρισχιλίοις καὶ σὺν τοῖς ἱππεῦσι καὶ μάλ' εὐημερίας οὔσης. ἐπεὶ δὲ ἀφίκοντο, εὐθὺς μὲν θρασυνόμενοί τινες τῶν νέων προσέβαλλον πρὸς τὸ χωρίον, καὶ ἐποίησαν μὲν οὐδέν, τραύματα δὲ λαβόντες ἀπῆλθον. βουλομένων δὲ τῶν τριάκοντα ἀποτειχίζειν, ὅπως ἐκπολιορκήσειαν αὐτοὺς ἀποκλείσαντες τὰς ἐφόδους τῶν ἐπιτηδείων, ἐπιγίγνεται τῆς νυκτὸς χιὼν παμπλήθης καὶ τῇ ὑστεραίᾳ. οἱ δὲ νιφόμενοι ἀπῆλθον εἰς τὸ ἄστυ, μάλα συχνοὺς τῶν σκευοφόρων ὑπὸ τῶν ἐκ Φυλῆς ἀποβαλόντες.»
«Τότε κίνησε από τη Θήβα ο Θρασύβουλος με εβδομήντα περίπου άνδρες και κατέλαβε τ' οχυρό φρούριο της Φυλής. Μια μέρα που 'κανε καλό καιρό βγήκαν οι Τριάντα από την πόλη να τους χτυπήσουν, έχοντας μαζί τους τούς Τρεις Χιλιάδες και το ιππικό. Όταν έφτασαν στη Φυλή, μερικοί νέοι τόλμησαν να επιτεθούν αμέσως στο φρούριο, αλλά πληγώθηκαν κι έφυγαν άπρακτοι. Οι Τριάντα σχεδίαζαν να χτίσουν τείχος για να εμποδίσουν τον ανεφοδιασμό των επαναστατών και να τους αναγκάσουν να παραδοθούν· τη νύχτα όμως και την άλλη μέρα χιόνισε τόσο πολύ, που υποχρεώθηκαν να γυρίσουν πίσω στην πόλη, βουτηγμένοι στα χιόνια, αφού τους σκότωσαν οι άλλοι πολλούς βοηθητικούς.» (μετάφραση Ρ. Ρούφος)
Σ
το απόσπασμα αυτό των «Ελληνικών», ο Ξενοφών μας πληροφορεί για την έναρξη της αθηναϊκής επανάστασης από τον Θρασύβουλο, για την κατάληψη του οχυρού της Φυλής από αυτόν και από εβδομήντα περίπου επαναστάτες και για την άμεση αντίδραση των Τριάκοντα Τυράννων. Όταν όμως ο κατά πολύ ισχυρότερος στρατός των Τριάκοντα προσπάθησε να πολιορκήσει το οχυρό, τότε, καθώς μας λέει ο Ξενοφώντας, εντελώς αναπάντεχα και ενώ ο καιρός από το πρωί της ημέρας εκείνης ήταν καλός, αρχίζει ξαφνικά μία τόσο έντονη χιονόπτωση που ανάγκασε το στράτευμα των Τριάκοντα να γυρίσει στην Αθήνα κάτι που έδωσε χρόνο στον Θρασύβουλο να πολλαπλασιάσει τις δυνάμεις του...
Η
 χιονόπτωση αυτή στις αρχές του 403 προ Χριστού – αν και ήταν τελείως απρόσμενη – θα μπορούσε να ισχυριστεί κανείς πως ήταν ένα τυχαίο φυσικό φαινόμενο που, για καλή τύχη των επαναστατών, τους έδωσε τον χρόνο για να συγκεντρώσουν τις δυνάμεις που χρειάζονταν, ώστε να μην ηττηθούν από τον στρατό των Τριάκοντα. Ο Ξενοφώντας όμως μας μιλά και για ένα άλλο περιστατικό που ακολούθησε την χιονόπτωση αυτή, καθώς και τις πρώτες στρατιωτικές επιτυχίες των επαναστατών. Παρακάτω μας λέει: (Ελληνικά, Β΄ IV 8):
«ἐκ δὲ τούτου οἱ τριάκοντα, οὐκέτι νομίζοντες ἀσφαλῆ σφίσι τὰ πράγματα, ἐβουλήθησαν Ἐλευσῖνα ἐξιδιώσασθαι, ὥστε εἶναι σφίσι καταφυγήν, εἰ δεήσειε. καὶ παραγγείλαντες τοῖς ἱππεῦσιν ἦλθον εἰς Ἐλευσῖνα Κριτίας τε καὶ οἱ ἄλλοι τῶν τριάκοντα: ἐξέτασίν τε ποιήσαντες ἐν τοῖς ἱππεῦσι, φάσκοντες εἰδέναι βούλεσθαι πόσοι εἶεν καὶ πόσης φυλακῆς προσδεήσοιντο, ἐκέλευον ἀπογράφεσθαι πάντας: τὸν δὲ ἀπογραψάμενον ἀεὶ διὰ τῆς πυλίδος ἐπὶ τὴν θάλατταν ἐξιέναι. ἐπὶ δὲ τῷ αἰγιαλῷ τοὺς μὲν ἱππέας ἔνθεν καὶ ἔνθεν κατέστησαν, τὸν δ' ἐξιόντα ἀεὶ οἱ ὑπηρέται συνέδουν.»
«Έπειτα απ' αυτό οι Τριάντα, κρίνοντας ότι η θέση τους είχε κλονιστεί, αποφάσισαν να προσαρτήσουν την Ελευσίνα για να την έχουν καταφύγιο σ' ώρα ανάγκης. Πήγαν λοιπόν εκεί ο Κριτίας κι οι υπόλοιποι Τριάντα έχοντας δώσει από πριν οδηγίες στο ιππικό, κι έκαναν επιθεώρηση στους Ελευσινίους. Στη συνέχεια, με το πρόσχημα ότι ήθελαν να ξέρουν πόσοι είναι και πόση πρόσθετη φρουρά θα χρειαστούν, πρόσταξαν να τους καταγράψουν όλους κι ο καθένας που θα καταγραφόταν να βγαίνει από τη μικρή πύλη προς τη θάλασσα. Στον γιαλό όμως είχαν τοποθετήσει δεξιά κι αριστερά τους ιππείς, κι έναν έναν που έβγαινε τον άρπαζαν οι βοηθοί τους και τον έδεναν χειροπόδαρα.» (μετάφραση Ρ. Ρούφος)
Κ
αθώς μας λέει ο Ξενοφών, οι Τριάκοντα, επειδή έκριναν πως η θέση τους είχε κλονιστεί, προχώρησαν με χρήση δόλου στην κατάκτηση της Ελευσίνας. Αφού λοιπόν ζήτησαν από τους Ελευσίνιους να μπουν σε μία διαδικασία απογραφής, ακινητοποίησαν και συνέλαβαν ολόκληρο τον πληθυσμό της Ελευσίνας... Οι ίδιοι υποστήριζαν πως ο λόγος για τον οποίο το έκαναν αυτό ήταν διότι ήθελαν να έχουν ένα καταφύγιο, ώστε σε ώρα ανάγκης να μπορούν από εκεί να καταφύγουν στην Πελοπόννησο και στους ολιγαρχικούς συμμάχους τους.
Αρχείο:Eleusis.JPG
Ο αρχαιολογικός χώρος της Ελευσίνας.
Η
 Ελευσίνα – αν εξετάσουμε την κίνηση αυτή των Τριάκοντα – είναι όντως η ιδανική λύση για καταφύγιο απ’όπου η χερσαία απόδραση στην Πελοπόννησο θα ήταν δυνατή. Όμως, την εποχή εκείνη, οι Τριάκοντα δεν διέθεταν μόνο μέσα χερσαίας μεταφοράς, αλλά και θαλάσσιας. Πλην τούτου η απόδραση από θαλάσσης, λογικά θα ήταν και πιο ασφαλής καθώς ο κίνδυνος να την σταματήσουν οι επαναστάτες θα ήταν πιο μικρός, και θα ήταν πιο πρακτική για τους Τριάκοντα καθώς θα μπορούσαν να ελέγχουν την κατάσταση από την βάση τους στην Αθήνα μέχρι το τέλος, χωρίς να κινδυνεύσουν να συλληφθούν – εφ όσον βέβαια έχουν ετοιμάσει σωστά την απόδρασή τους. Δεν αποκλείεται λοιπόν οι Τριάκοντα να κατέκτησαν την περιοχή της Ελευσίνας για κάποιον άλλο λόγο – ή έστω και για κάποιον άλλο λόγο – τον οποίο και δεν ανέφεραν· έναν λόγο που ίσως και να σχετίζεται με την ιδιαίτερα έντονη χιονόπτωση που εξασφάλισε την νίκη των Αθηναίων επαναστατών…
Ο
 εντοπισμός του λόγου αυτού που οι Τριάκοντα κατέλαβαν την Ελευσίνα, μπορεί να επιτευχθεί αν αναρωτηθούμε τι έχει η Ελευσίνα που θα μπορούσε να φανεί χρήσιμο στους Τριάκοντα ή που να σχετίζεται με την έντονη αυτή χιονόπτωση που εξασφάλισε την ήττα τους από τους επαναστάτες.
Η
 Ελευσίνα, καθώς είναι γνωστό, θεωρείτο μία από τις σημαντικότερες πόλεις της αθηναϊκής επικράτειας, καθώς αφ ενός ήταν σημαντικό κέντρο της αρχαίας ελληνικής θρησκείας και αφ εταίρου διότι εκεί τελούνταν κάθε χρόνο τα περίφημα Ελευσίνια Μυστήρια, κατά την διάρκεια των οποίων μεταφερόταν μία γνώση παμπάλαια – πιο παλιά ακόμα και από την Ελευσίνα της μυκηναϊκής περιόδου της 2ης και 3ης προ Χριστού χιλιετίας – η οποία, λόγω του μυστικισμού, εξαφανίστηκε μετά την δια νόμου απαγόρευση των Μυστηρίων από τον Βυζαντινό αυτοκράτορα Θεοδόσιο Α΄, πάνω από εφτακόσια χρόνια μετά την επανάσταση αυτή των Αθηναίων δημοκρατικών κατά των Τριάκοντα...
Θ
α μπορούσε όμως η γνώση αυτή των Ελευσινίων Μυστηρίων να σχετίζεται με κάποιον τρόπο με την καιρική μεταβολή που έσωσε την αθηναϊκή επανάσταση; Και αυτό θα μπορούσε να αποτελεί την αιτία για την οποία οι Τριάκοντα συνέλαβαν με αυτόν τον ύπουλο τρόπο το σύνολο του πληθυσμού της Ελευσίνας; Αν συνδέσουμε όλα αυτά τα γεγονότα μεταξύ τους, αν και γεννιούνται πολλές ερωτήσεις, δεν δίνονται οι απαντήσεις τους.
Σ
το μυστήριο όμως του πώς όλα αυτά σχετίζονται, έρχεται να ταιριάξει σαν το κλειδί στην κλειδαριά η θεωρία πως στην Ελευσίνα, στους Δελφούς και σε άλλα αρχαιοελληνικά ιερά είχαν διασωθεί μηχανήματα από την πολύ παλαιότερη εποχή του μυθικού ελληνοατλαντικού πολέμου (για τον οποίο μας μιλάει ο Πλάτωνας στο έργο του «Τίμαιος»), τα οποία, όντας υπερβολικά εξελιγμένα για την εποχή εκείνη έδιναν στα ιερατεία την δυνατότητα να προκαλούν τα «θαύματα» τα οποία διατηρούσαν ζωντανή την πίστη στην αρχαία ελληνική θρησκεία, αλλά και να αμύνονται με προηγμένα οπλικά συστήματα εναντίον των εχθρών – αναφορές για τέτοια φαινόμενα κάνει και ο Ηρόδοτος, στην «Ουρανία» του, όταν μιλά για την επίθεση των Περσών εναντίον των Δελφών, αλλά και για τις «θεϊκές παρεμβάσεις» που αναφέρονται κατά τις μάχες των Περσικών πολέμων (κυρίως δε για την Μάχη του Μαραθώνα και την Ναυμαχία της Σαλαμίνας).
File:FredericLeighton-TheReturnofPerspephone(1891).jpg
"Η επιστροφή της Περσεφόνης"
πίνακας του Frederic Leighton (1891)
Ά
λλο ένα στοιχείο που έρχεται να στηρίξει ακόμα περισσότερο την υπόθεση αυτή είναι η ίδια η ελληνική μυθολογία, η οποία δεν αποκλείεται, πίσω από το πέπλο του μύθου να κρύβει και αληθινά γεγονότα που κάποτε συνέβησαν… Το στοιχείο αυτό είναι ένας μύθος που σχετίζεται τόσο με την περιοχή της Ελευσίνας, όσο και με την θεά που σχετιζόταν με τα Μυστήρια που γίνονταν εκεί, την Δήμητρα. Ο μύθος λέει ότι ο Πλούτωνας, ο θεός του Κάτω Κόσμου έκλεψε την Περσεφόνη, την κόρη της Δήμητρας και η Δήμητρα, σε μία περίοδο πείνας, που η γη δεν καρποφορούσε, περιφέρθηκε για καιρό στην Γη αναζητώντας την κόρη της και, όταν έμαθε την αλήθεια, εγκαταστάθηκε στην Ελευσίνα, απ’ όπου διεκδίκησε και πήρε τελικά την άδεια του Διός να γυρίσει η Περσεφόνη στον Πάνω Κόσμο. Επειδή όμως η Περσεφόνη είχε φάει από την τροφή των νεκρών, αναγκάστηκε για τρεις – κατά μια άλλη εκδοχή για τέσσερεις – μήνες, κάθε χρόνο, να μένει στον Κάτω Κόσμο, ενώ τον υπόλοιπο χρόνο να τον περνά με την μητέρα της. Με τον τρόπο αυτό, κατά τον μύθο ορίστηκε και η διαδοχή των εποχών, το θέρος (δηλαδή η άνοιξη, το καλοκαίρι και το φθινόπωρο) όπου η γη καρποφορούσε επειδή η Δήμητρα κι η Περσεφόνη ήταν μαζί και τον χειμώνα, κατά τον οποίο η γη δεν μπορούσε να γεννήσει καρπούς, λόγω του ότι τον καιρό αυτό η Περσεφόνη βρίσκεται στον Κάτω Κόσμο. Ο μύθος όμως αυτός μας μιλά ουσιαστικά για άλλη μία περίπτωση ελέγχου του καιρού από την Ελευσίνα κατά την οποία η γη δεν ανθίζει, επειδή – όπως υπονοείται – επικρατεί χειμώνας και πέφτει χιόνι, ακριβώς όπως ο Ξενοφώντας λέει ότι συνέβη και κατά την εποχή της αθηναϊκής επανάστασης και μάλιστα υπέρ των επαναστατών τους οποίου στήριζε όλη η Αττική που είχε υποφέρει από την τυραννία των Τριάκοντα, άρα και οι μυημένοι στην γνώση των πανάρχαιων Ελευσινίων Μυστηρίων ιερείς της Ελευσίνας.
Υ
πάρχει όμως κάποια σχέση πραγματικότητας μεταξύ του μυθικού ελληνοατλαντικού πολέμου, του μύθου της Δήμητρας και της Περσεφόνης, του ιερατείου της Ελευσίνας και των γνώσεων που κατείχε, της επανάστασης κατά των Τριάκοντα Τυράννων, της ξαφνικής χιονόπτωσης πριν απ’ την μάχη και της κατάληψης της Ελευσίνας από τους Τριάκοντα και τον στρατό τους; Δεν μπορούμε να απαντήσουμε με ακρίβεια. Αυτό που μπορούμε να πούμε είναι πως η απάντηση σε αυτό το ερώτημα, αλλά και σ’ άλλα πολλά ερωτήματα που αφορούν τα παράξενα που διαβάζουμε στην αρχαία ελληνική γραμματεία εξαρτώνται από την απάντηση σε ένα βασικό ερώτημα. Κατείχαν τα αρχαία ελληνικά ιερατεία προηγμένη τεχνολογία και γνώσεις μίας άλλης εποχής ή τα όσα διαβάζουμε ότι έγιναν είναι απλώς προϊόντα της φαντασίας των αρχαίων Ελλήνων; Ευελπιστούμε πως κάποτε επιστημονικές έρευνες πάνω στο θέμα θα μας δώσουν την απάντηση…