Σάββατο, 15 Φεβρουαρίου 2014

ΕΡΕΥΝΑ - Ο ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ ΤΩΝ ΒΡΕΤΑΝΙΚΩΝ ΝΗΣΙΩΝ ΚΑΙ Η ΑΓΝΩΣΤΗ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ [ΜΕΡΟΣ Β΄ (ΑΓΓΛΙΑ & ΙΡΛΑΝΔΙΑ)]

...συνέχεια από προηγούμενο άρθρο

Α
Ο φυσικός λόφος που είναι γνωστός ως το κάστρο του
Cadbury. Από την 4η προ Χριστού χιλιετία ως και την αρχή
της 2ης μετά Χριστόν χιλιετίας, ο λόφος αυτός
χρησιμοποιήθηκε ως φυσικό οχυρό, αρχικά από τους Κέλτες
και ύστερα από τους Αγγλοσάξονες. Αρχικά πρέπει να ήταν
οχυρωμένος όπως οι πρωτοϊστορικές μεσογειακές
ακροπόλεις, ενώ αργότερα πήρε την μορφή μεσαιωνικού
κάστρου που, αν και σήμερα τα κατάλοιπά του δεν φαίνονται
στο άπειρο μάτι, ήταν τόσο σπουδαίο που πολλοί πίστευαν
ότι επρόκειτο για το θρυλικό Camelot,
το κάστρο του βασιλέα Αρθούρου.
φήνοντας το ακρωτήριο της Κορνουάλλης έπειτα και προχωρώντας προς την ενδοχώρα, πριν φτάσουμε στην ανατολική Αγγλία, πρέπει να κάνουμε απαραίτητα μία στάση στο νότιο Cadbury, όπου υπάρχει άλλος ένας σημαντικός οικισμός, χτισμένος πάνω σε έναν λόφο-φυσικό φρούριο. Το φυσικό αυτό φρούριο που κατοικήθηκε και χρησιμοποιήθηκε από την Νεολιθική εποχή ως και μετά την έναρξη της δεύτερης μετά Χριστόν χιλιετίας. Από το 3500 προ Χριστού μέχρι και την εποχή του χαλκού, η περιοχή χρησιμοποιείτο ως ένα εύκολα οχυρώσιμο φυσικό φρούριο. Εν συνεχεία, περί το 400 προ Χριστού, οι κάτοικοι της περιοχής αποφάσισαν να ενισχύσουν την αμυντική ικανότητα του λόφου χτίζοντας το κάστρο του Cadbury, το οποίο στους επόμενους αιώνες θα δεχόταν τουλάχιστον πέντε νεότερες επανοχυρώσεις. Το κάστρο του Cadbury αρχικά χρησιμοποιήθηκε από τους Κέλτες και αργότερα από τους Αγγλοσάξονες. Η αρχική του χρήση ήταν παρόμοια με την αμυντική χρήση των προγενέστερων πρωτοϊστορικών μεσογειακών ακροπόλεων, ενώ η επικράτηση των Αγγλοσαξόνων και η έλευση του Μεσαίωνα σταδιακά το μετέτρεψαν σε ένα μεσαιωνικό οχυρό. Τα οχυρωματικά έργα που υπήρχαν στο ύψωμα πρέπει να ήταν κυρίως ξύλινα, αφού υπάρχουν έντονες ενδείξεις μεγάλης πυρκαγιάς και σήμερα στον λόφο δεν υπάρχουν πολλά στοιχεία που να καταδεικνύουν στο άπειρο μάτι πως κάποτε στην περιοχή υπήρξε ένα ισχυρό οχυρό που έκανε πολλούς να το ταυτίσουν με το θρυλικό Camelot του βασιλέα Αρθούρου.
Σ

ε άλλα σημεία της Αγγλίας και όχι μόνο έπειτα, συναντούμε μία άλλη κατηγορία μεγαλιθικών μνημείων. Πρόκειται για μνημεία θρησκευτικού χαρακτήρα, σχετιζόμενα με την αρχαία ιρλανδική θρησκεία, τα οποία παράλληλα απασχολούν και την επιστήμη της αρχαιοαστρονομίας λόγω του ότι αποτελούσαν αρχαία αστρονομικά παρατηρητήρια ή σχετίζονταν τρόπο τινά με τις αστρονομικές παρατηρήσεις των προϊστορικών πληθυσμών της περιοχής. Και όσο για το από πού έως πού θα μπορούσαν να υπάρχουν αστρονομικές παρατηρήσεις από τους κατοίκους των προϊστορικών Βρετανικών Νησιών, πρέπει να τονίσουμε πως, δεδομένου του ότι το τηλεσκόπιο δεν είχε ακόμα εφευρεθεί, θα είχαν στην διάθεσή τους τα ίδια ακριβώς μέσα που είχαν οι σύγχρονοί τους Αιγύπτιοι και Βαβυλώνιοι αστρονόμοι που αποδεδειγμένα είχαν υψηλές αστρονομικές γνώσεις (κάποιες φορές υψηλότερες απ’ ό,τι θα περιμέναμε) την ίδια εκείνη εποχή.

Το σύμπλεγμα των Thornborough Henges στην βόρεια
Αγγλία. Οι τρεις πανοιμοιότυπες μεταξύ τους μεγαλιθικές
κατασκευές που από ψηλά, όπως φαίνεται στην φωτογραφία,
θα μπορούσαν εύκολα να παραπέμψουν κάποιους στα
παρομοίων γεωμετρικών σχημάτων αγρογλυφικά, δεν είναι
παρατεταγμένα σε ευθεία. Αντιθέτως, σχηματίζουν επί της
Γης γωνία ίδια με την γωνία που σχηματίζουν στον ουρανό
τα τρία φωτεινότερα αστέρια της Ζώνης του Ωρίωνα, όπως
ακριβώς και η γωνία που σχηματίζουν μεταξύ τους οι
μεταγενέστερες κατά χίλια χρόνια, σύμφωνα με την
συμβατική τους χρονολόγηση, μεγάλες Πυραμίδες της
Γκίζα στην Αίγυπτο. Το μυστήριο του πώς οι κάτοικοι της
προϊστορικής Μεγάλης Βρετανίας κατάφεραν να πετύχουν
ένα τέτοιο αποτέλεσμα χίλια χρόνια πριν από τους
Αιγυπτίους που θεωρούνται ως ένας από τους αρχαιότερους
και σημαντικότερους πολιτισμούς της Νεολιθικής Εποχής,
αλλά και αυτό του πραγματικού σκοπού της κατασκευής
αυτής παραμένουν ένα μυστήριο...
Σ
την βόρεια Αγγλία βρίσκεται ένα σύμπλεγμα μεγαλιθικών μνημείων που σχετίζεται με τις αστρονομικές παρατηρήσεις των αρχαίων Κελτών της Βρετανίας. Ο λόγος γίνεται για τα Thornborough Henges, για τρία μεγαλιθικά, κυκλικά στο σχήμα, μνημεία που βρίσκονται σε κοντινή απόσταση το ένα από το άλλο, κοντά στην πόλη Masham του Βορείου Yorkshire της Αγγλίας. Τα τρία μνημεία φαίνεται πως χτίστηκαν κατά την χιλιετία μεταξύ του 3500 και του 2500 προ Χριστού. Πρόκειται για τρία henges (μεγαλιθικά μνημεία σε κυκλική διάταξη), πανομοιότυπα μεταξύ τους, με διάμετρο 240 μέτρα και με απόσταση το ένα από το άλλο 550 μέτρα. Τα τρία τους δεν σχηματίζουν μία ευθεία γραμμή, όπως θα περίμενε κανείς, αλλά, όπως διαπίστωσαν οι μελετητές τους, σχηματίζουν πάνω στην επιφάνεια της Γης ακριβώς την ίδια γωνία που σχηματίζουν στον ουράνιο θόλο τα αστέρια που συνθέτουν την Ζώνη του Ωρίωνα! Με άλλα λόγια, οι κάτοικοι του προϊστορικού Yorkshire αποφάσισαν να κάνουν ό,τι ακριβώς έκαναν και οι αρχαίοι Αιγύπτιοι, χτίζοντας τις Πυραμίδες της Γκίζα με την ίδια ακριβώς γωνία… Και χτίσανε τα  Thornborough Henges με την ίδια γωνία με τις Πυραμίδες της Γκίζα, χωρίς να αντιγράψουν την γωνία τους, αφού, σύμφωνα με την επίσημη ιστορία της Αιγύπτου, οι Πυραμίδες της Γκίζα άρχισαν να κατασκευάζονται το 2580 προ Χριστού, πολύ μετά δηλαδή από την έναρξη των εργασιών στην Μεγάλη Βρετανία που μπορεί να προηγήθηκε ως και κατά μία ολόκληρη χιλιετία!
Τ
ο πώς πάλι έλαβε χώρα αυτό, το πώς δηλαδή οι κάτοικοι των προϊστορικών Βρετανικών Νησιών, οι φορείς ενός «περιφερειακού» για την εποχή πολιτισμού, κατάφεραν να κατασκευάσουν ένα τέτοιο έργο τόσο πριν τους κατοίκους της πρωτοϊστορικής Αιγύπτου που υποτίθεται πως τότε ήταν ίσως, αν όχι ο πιο ανεπτυγμένος, ένας από τους τρεις (Αίγυπτος-Βαβυλώνα-Μινωική Κρήτη) πιο ανεπτυγμένους πολιτισμούς της εποχής, είναι ένα μυστήριο που μάλλον θα παραμείνει άλυτο, τόσο όσον αφορά το αν πράγματι συνέβη, όσο και το με ποιον τρόπο αυτό έλαβε χώρα. Σ’ αυτό το σημείο πάντως αξίζει ν’ αναφερθεί και το ότι πάνω στο θέμα της χρονολόγησης των Πυραμίδων της Γκίζα (όπως έχω τονίσει και σε άλλο μου άρθρο) έχουν διατυπωθεί αρκετές αμφιβολίες όσον αφορά το κατά πόσον το 2580 προ Χριστού ήταν η πραγματική τους χρονολογία κατασκευής ή αν η κατασκευή τους έλαβε χώρα ακόμα παλαιότερα, ακόμα και χιλιάδες χρόνια πριν.
Τ
έλος, αν και αυτό θα μπορούσε να παραπέμψει σε άλλου τύπου θεωρίες, αξίζει κανείς, παρατηρώντας την εικόνα των τριών henges που διακόπτουν τις πέριξ αυτών γεωργικές εκτάσεις, να σκεφτεί πως θυμίζουν έντονα εικόνες από τα πολύ πιο πρόσφατα αγρογλυφικά που, όλως τυχαίως, εμφανίζονται και αυτά κατά κανόνα, στα Βρετανικά Νησιά. Τώρα το τι μπορεί κάτι τέτοιο να σημαίνει, δεν είναι κάτι που δεν θα άξιζε να αναλυθεί, αλλά που ξεφεύγει κάπως από τα πλαίσια του θέματος του άρθρου αυτού. Θα μπορούσαν τα Thornborough Henges να ήταν απλώς ένας τρόπος λατρείας των θεών ή και μία προσπάθεια επικοινωνίας με όποιον θα μπορούσε να διαβάσει τα τεράστια σχήματα από τους ουρανούς; Μήπως τότε και τα σύγχρονα αγρογλυφικά είναι απαντήσεις σε αυτά που οι αρχαίοι Κέλτες, άθελα ή και ηθελημένα, σχεδίασαν πάνω στην γη τους με αυτόν τον τρόπο; Αδυνατώντας να απαντήσουμε με σιγουριά σε αυτά τα ερωτήματα που μας οδηγούν σε άλλα χωράφια, συνεχίζουμε την περιήγησή μας στην βρετανική γη, αναζητώντας και άλλα προϊστορικά μεγαλιθικά μνημεία.
Ό
Το Stonehenge  αναμφίβολα είναι το πιο γνωστό μεγαλιθικό
μνημείο των Βρετανικών Νησιών, στην απόκτηση της φήμης
του οποίου συνέβαλε και η ατμόσφαιρα του μυστηρίου που
δημιουργήθηκε γύρω από την προέλευση και την χρήση του.
Το μνημείο αυτό που έχει τόσες ομοιότητες με τους
αναλογικούς υπολογιστές του μινωικού πολιτισμού και που
τόσες και τόσες θεωρίες διατυπώθηκαν ανά τους αιώνες για
την κατασκευή του, θυμίζει έντονα την διήγηση του Εκαταίου
του Αβδηρίτη που αναφέρει για την νήσο των Υπερβορείων,
πέρα από την γη της Γαλατίας, την ύπαρξη ενός κυκλικού
ναού του Ήλιου-Απόλλωνα που είχαν χτίσει οι κάτοικοι του
νησιού και που κατά κάποιους σχετίζεται με την ηλιακή
λατρεία των προϊστορικών κατοίκων
της Μεγάλης Βρετανίας.
πως ειπώθηκε και παραπάνω, το Στόουνχετζ του Wiltshire είναι ένα μεγαλιθικό μνημείο, η κατασκευή του οποίου παρουσιάζει μεγάλες ομοιότητες με τον αναλογικό υπολογιστή που ανακαλύφθηκε το 1898 στο Παλαιόκαστρο του Λασιθίου της Κρήτης. Ο εν λόγω αναλογικός υπολογιστής που χρονολογείται από τον 15ο αιώνα προ Χριστού είναι ένα μηχάνημα που κατασκεύασαν οι αρχαίοι Μινωίτες για να υπολογίζουν τις εκλείψεις του Ήλιου και της Σελήνης, την ώρα, αλλά και το γεωγραφικό πλάτος στο οποίο βρίσκεται η συσκευή. Το Στόουνχετζ είναι χτισμένο κατά τρόπο παρόμοιο και, ως εκ τούτου, με την βοήθειά του θα μπορούσε κανείς να υπολογίσει τουλάχιστον τις εκλείψεις και την ώρα (το γεωγραφικό πλάτος δεν φαίνεται να είναι στις λειτουργίες του, αφού το μέγεθός του δεν θα του επέτρεπε να μετακινείται). Από τα παραπάνω, είναι εμφανές ότι η τεχνογνωσία και η αστρονομική γνώση, κατά πάσα πιθανότητα δημιουργήθηκε από τον ένα πολιτισμό και μεταφέρθηκε και στον άλλο. Ωστόσο είναι δύσκολο να πούμε με βεβαιότητα ποιος πολιτισμός έκανε την εφεύρεση και ποιος την υιοθέτησε τροποποιώντας την, καθώς το Στόουνχετζ είναι κατά 16 αιώνες αρχαιότερο, αφού η κατασκευή του άρχισε περί το 2400 προ Χριστού, αλλά ο Μινωικός πολιτισμός μπορούσε ευκολότερα να κατέχει τις απαραίτητες αστρονομικές γνώσεις λόγω της εγγύτητάς του με την Αίγυπτο και την Βαβυλώνα που, όπως είπαμε, κατείχαν υψηλές αστρονομικές γνώσεις. Παρά ταύτα, με τα υπάρχοντα στοιχεία δεν μπορούμε να ξέρουμε ποιος από τους δύο πολιτισμούς εφηύρε πρώτος τον αναλογικό υπολογιστή, αλλά ξέρουμε ότι το Στόουνχετζ είναι ίσως ο αρχαιότερος τέτοιος υπολογιστής που γνωρίζουμε, αν και εμφανώς πρόκειται για αστρονομικό αναλογικό «υπολογιστή» κυριολεκτικά μνημειακών διαστάσεων.
Ό
σον αφορά το Στόουνχετζ, αξιοσημείωτο είναι πως η κατασκευή και η ακριβής χρήση του καλύπτονται από ένα πέπλο μυστηρίου, στην δημιουργία του οποίου, μεταξύ των άλλων, έχουν συμβάλει και οι διάφορες θεωρίες που από την αρχαιότητα διατυπώθηκαν για να εξηγήσουν το πώς και το πότε αυτό κατασκευάστηκε ή το ποια ακριβώς ήταν η χρήση του.

Εικόνα από χειρόγραφο του "Roman de Brut" του
Νορμανδού ποιητή Robert Wace που βρίσκεται στην
Βρετανική Βιβλιοθήκη. Η εικόνα, βασισμένη στην
Historia Regum Britanniae του Τζέφρεϊ του Μονμάουθ,
αναπαριστά την κατασκευή του Stonehenge από τον μάγο
Μέρλιν, στην οποία φαίνεται, κατά τον θρύλο, να
συνέβαλαν και γίγαντες, όπως έχει ειπωθεί και για την
κατασκευή μεγαλιθικών έργων σε πολλούς πολιτισμούς
της εποχής (τα Κυκλώπεια Τείχη στην Ελλάδα δεν
αποτελούν εξαίρεση). Ασχέτως του ότι ο εν λόγω μύθος
τοποθετείται σε μία εποχή πολύ μεταγενέστερη της
κατασκευής του μνημείου, μας δίνει διάφορες
πληροφορίες για το τι πίστευαν οι αρχαίοι Βρετανοί για
την κατασκευή του μνημείου όπως η υποτιθέμενη
προέλευση του από την Ιρλανδία, αλλά και η συμβολή
των Γιγάντων, που κατά την ιρλανδική μυθολογία,
αναφέρονται και σε άλλες περιοχές και μύθους
των Βρετανικών Νησιών.
Π
ριν αποδειχθεί, για παράδειγμα, η ηλικία του μνημείου επιστημονικά, οπότε και έγινε αποδεκτή η θεωρία πως επρόκειτο για μνημείο των Δρυίδων της αρχαίας ιρλανδικής θρησκείας, υπήρχαν διάφορες θεωρίες που το ήθελαν να είναι πολύ πιο πρόσφατο, σε σχέση με την πραγματική του ηλικία. Το 1663, λόγου χάριν, είχε προταθεί η θεωρία ότι το μνημείο ανηγέρθη από τους Δανούς και ότι χρησίμευε ως κοινοβούλιο, κάτι που σε καμία περίπτωση δεν θα μπορούσε να έχει συμβεί. Το 1135 πάλι, ο Ουαλός επίσκοπος  Τζέφρεϊ του Μονμάουθ στο έργο του Historia Regum Britanniae (Ιστορία των Βασιλέων της Βρετανίας) μιλά για την κατασκευή του Στόουνχετζ κατόπιν διαταγής του βασιλιά Αυρήλιου Αμβρόσιου, μετά το 490 μετά Χριστόν. Ο Αυρήλιος Αμβρόσιος, σύμφωνα με την ίδια διήγηση δεν κατασκευάστηκε εξ αρχής, αλλά μεταφέρθηκε από την περιοχή Κίλαρ της Ιρλανδίας, όπου προϋπήρχε. Όσον αφορά τέλος τον τρόπο μεταφοράς των μεγαλίθων από την Ιρλανδία στην Μεγάλη Βρετανία, η εν λόγω διήγηση αναφέρει ως «από μηχανής θεό» τον μάγο Μέρλιν, ο οποίος, με τις μαγικές του δυνάμεις, μετέφερε το μνημείο κάνοντας τους μεγαλίθους να «χορεύουν» πάνω απ’ την ιρλανδική θάλασσα. Ωστόσο έχει πλέον αποδειχθεί ότι οι μεγάλιθοι του Στόουνχετζ προέρχονται από λατομία της Ουαλίας και της νοτιοδυτικής Αγγλίας, πράγμα που αποκλείει την ιρλανδική προέλευση του υλικού κατασκευής του μνημείου.
Τ
έλος μία ακόμα αναφορά που πιθανώς σχετίζεται με το Στόουνχετζ προέρχεται και αυτή από τον Στράβωνα. Αναφερόμενος και πάλι στο έργο του Εκαταίου του Αβδηρίτη, ο Στράβων, σχετικά με την θρησκευτικότητα των Υπερβορείων που, όπως είδαμε και παραπάνω, θα μπορούσαν να είναι οι κάτοικοι της προϊστορικής Μεγάλης Βρετανίας, λέει ότι: «μυθολογοῦσι δ´ ἐν αὐτῇ τὴν Λητὼ γεγονέναι· διὸ καὶ τὸν Ἀπόλλω μάλιστα τῶν ἄλλων θεῶν παρ´ αὐτοῖς τιμᾶσθαι· εἶναι δ´ αὐτοὺς ὥσπερ ἱερεῖς τινας Ἀπόλλωνος διὰ τὸ τὸν θεὸν τοῦτον καθ´ ἡμέραν ὑπ´ αὐτῶν ὑμνεῖσθαι μετ´ ᾠδῆς συνεχῶς καὶ τιμᾶσθαι διαφερόντως. ὑπάρχειν δὲ καὶ κατὰ τὴν νῆσον τέμενός τε Ἀπόλλωνος μεγαλοπρεπὲς καὶ ναὸν ἀξιόλογον ἀναθήμασι πολλοῖς κεκοσμημένον, σφαιροειδῆ τῷ σχήματι. καὶ πόλιν μὲν ὑπάρχειν ἱερὰν τοῦ θεοῦ τούτου, τῶν δὲ κατοικούντων αὐτὴν τοὺς πλείστους εἶναι κιθαριστάς, καὶ συνεχῶς ἐν τῷ ναῷ κιθαρίζοντας ὕμνους λέγειν τῷ θεῷ μετ´ ᾠδῆς, ἀποσεμνύνοντας αὐτοῦ τὰς πράξεις.» (Διόδωρος Σικελιώτης, στορικ Βιβλιοθήκη, 2.47). Με άλλα λόγια, σύμφωνα με τον Εκαταίο τον Αβδηρίτη και τον Στράβωνα, οι Υπερβόρειοι λάτρευαν τον θεό Απόλλωνα σε έναν κυκλικού σχήματος ναό, ο οποίος, στα μάτια πολλών σύγχρονων ερευνητών, ταυτίζεται με το Στόουνχετζ του Wiltshire της Αγγλίας. Όσο για το αν θα μπορούσε να είναι το Στόουνχετζ ο ναός που αναφέρει ο Εκαταίος, σύμφωνα με τον Στράβωνα, η απάντηση είναι μάλλον θετική. Η λατρεία του Απόλλωνα που αναφέρει ο Εκαταίος θα μπορούσε εύκολα να ερμηνευτεί ως λατρεία του Ήλιου ή ενός ηλιακού θεού που εύκολα θα μπορούσε να σχετίζεται με την αστρονομική λειτουργία που, όπως είδαμε παραπάνω, είχε το Στόουνχετζ. Ας μην ξεχνάμε άλλωστε πως, κατά της Ελληνιστική εποχή, στην οποία και έζησε ο Εκαταίος ο Αβδηρίτης υπήρχε η τάση να ταυτίζονται οι θεοί άλλων λαών με θεούς του ελληνικού πανθέου, φαινόμενο που εντονότερα εκδηλώθηκε κατά την ταύτιση αρχαίων Ελλήνων και αρχαίων Αιγυπτίων θεών, από την απελευθέρωση της Αιγύπτου από τον Μεγάλο Αλέξανδρο και έπειτα. Βασική προϋπόθεση βέβαια για να ισχύει ο παραλληλισμός του Στόουνχετζ με τον κυκλικό ναό των Υπερβορείων, αποτελεί η ταύτιση Υπερβορείων και Βρετανών που όμως δεν μπορεί, με τα παρόντα δεδομένα, να αποδειχθεί ή να καταρριφθεί. Το μόνο σίγουρο είναι ότι αν οι προϊστορικοί Βρετανοί και οι Υπερβόρειοι του Εκαταίου του Αβδηρίτη είναι όντως ο ίδιος λαός, το Στόουνχετζ αποτελεί σίγουρα το πιθανότερο μεγαλιθικό μνημείο της Μεγάλης Βρετανίας για την ταυτοποίηση του κυκλικού ναού για τον οποίο μας μιλάει στο έργο του ο Στράβων, αναφερόμενος στον Εκαταίο.
Γ
υρνώντας πάλι στην ιστορία του Τζέφρεϊ του Μονμάουθ περί της μεταφοράς του Στόουνχετζ από την Ιρλανδία στην Μεγάλη Βρετανία, πρέπει να αναφέρουμε και μία άλλη, μεταφορική ερμηνεία της ιστορίας. Ίσως η μεταφορά του μνημείου να μην έλαβε χώρα με την έννοια της μεταφοράς των μεγαλίθων, με συμβατικά ή «μαγικά» μέσα, αλλά μάλλον να πρόκειται για την εισαγωγή από την Ιρλανδία της ιδέας της κατασκευής κτηρίων σαν το Στόουνχετζ. Αν μάλιστα δεχτούμε, γνωρίζοντας και την πραγματική χρονολόγηση του μνημείου, πως ο Αυρήλιος Αμβρόσιος δεν ήταν ο κατασκευαστής του μνημείου, όπως τον θέλει να είναι ο Τζέφρεϊ του Μονμάουθ, τότε, με δεδομένη την κατασκευή του μνημείου κατά την 4η προχριστιανική χιλιετία, θα μπορούσαμε να υποθέσουμε πως ίσως τότε – ή έστω περίπου τότε – μεταφέρθηκε η γνώση κατασκευής τέτοιων μεγαλιθικών μνημείων από την Ιρλανδία, η οποία σημειωτέον αποτελεί κατά κάποιους την πηγή του προϊστορικού κελτικού πολιτισμού, τουλάχιστον στον θρησκευτικό τομέα.
Π
ερνώντας το ιρλανδικό πέλαγος και φτάνοντας στην Ιρλανδία, θα διαπιστώσουμε ότι και σε αυτήν υπάρχουν ανάλογες κατασκευές, αλλά αυτές κάθε άλλο παρά δύνανται να επαληθεύσουν τον παραπάνω ισχυρισμό. Αυτό συμβαίνει επειδή υπάρχουν στην Ιρλανδία κύκλοι από στημένους λίθους, προφανώς με παρόμοια λατρευτική αξία και λειτουργία με τους ανάλογους κύκλους της Μεγάλης Βρετανίας, οι αρχαιότεροι εξ αυτών όμως, σύμφωνα με τους αρχαιολόγους, ανάγονται στα μέσα της 3ης χιλιετίας προ Χριστού, είναι δηλαδή αρκετά μεταγενέστερα του Στόουνχετζ, ενώ παράλληλα είναι πολύ πιο απλοϊκοί σαν κατασκευές. Αυτό μπορεί να σημαίνει είτε ότι τέτοια μνημεία τελικά άρχισαν να χτίζονται στην Μεγάλη Βρετανία και όχι στην Ιρλανδία, όπως υπέθεσε ο Τζέφρεϊ του Μονμάουθ, είτε ότι λόγω θρησκευτικότητας ή φιλοσοφίας οι προϊστορικοί Ιρλανδοί δεν ήθελαν να χτίζουν μνημεία των διαστάσεων του Στόουνχετζ, είτε και τα δύο μαζί.
Ο
ι παλαιότεροι σε ηλικία ιρλανδέζικοι λίθινοι κύκλοι είναι πολύ πιο απλοϊκοί από τους μεταγενέστερους, όπως άλλωστε θα ήταν και το φυσικό. Παραδείγματα τέτοιων λίθινων κύκλων είναι το Ardgroom, το μεγαλιθικό σύμπλεγμα Carrigagulla, το μεγαλιθικό σύμπλεγμα Knocknakilla που χρονολογείται περί το 1500 προ Χριστού, το Glantane east και ο Λίθινος Κύκλος του Templebryan. Πιο κοντά στα πρότυπα του Στόουνχετζ φαίνεται να είναι ο αρκετά μεταγενέστερος των υπολοίπων Λίθινος Κύκλος του Drombeg, ο οποίος κατασκευάστηκε μάλλον κατά τον 10ο προχριστιανικό αιώνα. Στο συγκεκριμένο μεγαλιθικό μνημείο, αποτελείται από μεγαλίθους που έχουν στηθεί με τρόπο που παραπέμπει τρόπον τινά στα αντίστοιχα μεγαλιθικά μνημεία της Μεγάλης Βρετανίας, πράγμα που μάλλον σημαίνει ότι αυτά χρησιμοποιήθηκαν ως πρότυπα για την κατασκευή τους.
Τ
Το μεγαλιθικό μνημείο Poulnabrone dolmen στην περιοχή
Burren της Ιρλανδίας, αν και πρόκειται μάλλον για μνημείο
ταφικό, όντας 18 αιώνες αρχαιότερο από το Stonehenge,
αποτελεί ίσως το κυριότερο αρχαιολογικό εύρημα που
υποστηρίζει μία θεωρία που ερμηνεύει μεταφορικά τον
μύθο που παραδίδει ο Τζέφρεϊ του Μονμάουθ σχετικά με την
μεταφορά του Stonehenge από την Ιρλανδία στην Μεγάλη
Βρετανία. Σύμφωνα με την θεωρία αυτή, η πραγματικότητα
πίσω από τον εν λόγω μύθο δεν αφορά την μεταφορά των
μεγαλίθων του Stonehenge από την Ιρλανδία, αλλά την
εισαγωγή από εκεί της τεχνοτροπίας κατασκευής τέτοιου
είδους μνημείων. Πραγματικά, αν προσέξει κανείς τον τρόπο
με τον οποίο έχουν τοποθετηθεί οι μεγάλιθοι στην
παραπάνω φωτογραφία και τον συγκρίνει με την τεχνοτροπία
του Stonehenge, θα εντοπίσει σίγουρα κοινά στοιχεία.
α παραπάνω φαίνεται να καθιστούν την τεχνοτροπία του Στόουνχετζ, καθαρά βρετανική τεχνοτροπία, ωστόσο πρέπει να αναφερθεί και άλλο ένα μεγαλιθικό μνημείο της Ιρλανδίας που ίσως εν μέρει να αναιρεί την εν λόγω διαπίστωση. Στην περιοχή Burren της County Clare της Ιρλανδίας υπάρχει το Poulnabrone dolmen, ένα μεγαλιθικό μνημείο αποτελούμενο από στημένες στο έδαφος όρθιες πέτρες που στηρίζουν μία οριζόντια πέτρα από πάνω τους, με τρόπο ανάλογο με αυτόν που ορισμένοι λίθοι του Στόουνχετζ στηρίζουν άλλους λίθους πάνω από αυτούς. Το εν λόγω αρχαιολογικό εύρημα χρονολογείται πιθανώς από το 4200 προ Χριστού, ξεπερνώντας σε ηλικία το Στόουνχετζ κατά 18 αιώνες! Ωστόσο πρέπει να σημειωθεί πως το εν λόγω μνημείο δεν πρέπει να είχε λατρευτικούς ή αστρονομικούς σκοπούς, αλλά μάλλον να αποτελούσε τμήμα ταφικού μεγαλιθικού μνημείου.
Α
ν και στην περίπτωση των λίθινων κύκλων και των μνημείων τύπου Στόουνχετζ, σαφώς και η Μεγάλη Βρετανία φαίνεται να ξεπερνάει την Ιρλανδία, η Ιρλανδία, όπως στην συνέχεια θα δούμε, ξεπερνάει κατά πολύ την Μεγάλη Βρετανία στην κατασκευή άλλου τύπου μεγαλιθικών μνημείων.
Τ
α πιο μεγάλα, αρχαία και καλοδουλεμένα μεγαλιθικά μνημεία της Ιρλανδίας είναι μνημεία ταφικά. Όπως και στην περίπτωση της Μεγάλης Βρετανίας, οι προϊστορικοί Ιρλανδοί κατασκεύαζαν πάνω από τον τάφο έναν τεχνητό λόφο από μεγαλίθους, ο οποίος αργότερα θα σκεπαζόταν από χώμα και θα έμοιαζε με φυσικό λόφο. Σε αντίθεση με τα βρετανικά μεγαλιθικά ταφικά μνημεία όμως, όντας πιο κοντά από αυτά στους μυκηναϊκούς θολωτούς τάφους από αυτήν την άποψη, ορισμένα ιρλανδικά ταφικά μνημεία έχουν μόνο μία είσοδο. Ωστόσο εδώ δεν έχουμε πάντα να κάνουμε με έναν μόνο τάφο, αλλά ενίοτε με περισσότερους, πράγμα που θυμίζει περισσότερο τις πολύ μεταγενέστερες μακεδονικές τούμπες, όπως αυτή της Βεργίνας. Ακόμα, τόσο η μνημειώδης κατασκευή ταφικών μνημείων αυτή καθ’ εαυτή, όσο και ο συσχετισμός κάποιων από αυτά με αρχαίες αστρονομικές παρατηρήσεις, παραπέμπει άμεσα στα διαφορετικά μεν, αλλά με παρόμοια λειτουργία μεγαλιθικά ταφικά μνημεία της αρχαίας Αιγύπτου, τις Πυραμίδες, των οποίων την συμβατική χρονολόγηση κάποια ιρλανδικά μνημεία ξεπερνούν σε ηλικία. Ωστόσο εδώ πρέπει να τονιστεί και η ιδιοτροπία κάποιων από τα ιρλανδικά μεγαλιθικά ταφικά μνημεία να ξεφεύγουν από τον κανόνα του τελείως ενσωματωμένου στο φυσικό περιβάλλον τεχνητού λόφου, αφού αυτά από την πλευρά του λόφου που βρίσκεται η είσοδός τους αφήνουν εσκεμμένα ορατούς τους λίθους κατασκευής τους.
Το μεγαλιθικό μνημείο Newgrange στην Ιρλανδία αποτελεί
ίσως το πιο χαρακτηριστικό ιρλανδικό ταφικό μνημείο. Αν
και, όπως και στην περίπτωση των βρετανικών ταφικών
μεγαλιθικών μνημείων, έτσι και το μνημείο αυτό είναι
ουσιαστικά ένας τεχνητός λόφος, σε αυτό είναι εμφανής η
ιρλανδική ιδιοτροπία να φαίνονται οι λίθοι της κατασκευής
του στον εξωτερικό παρατηρητή, μόνο όμως από την πλευρά
της εισόδου του μνημείου. Το εν λόγω μνημείο, πέραν της
ταφικής χρήσης του όμως, πρέπει να είχε και χρήση
αστρονομική και ημερολογιακή, αφού κάθε χειμερινό
ηλιοστάσιο, αλλά μόνο εκείνη την ημέρα του έτους, το
ηλιακό φως καταφέρνει να εισέλθει
στο εσωτερικό του τάφου.

Τ
ο πιο χαρακτηριστικό ίσως από τα ιρλανδικά μεγαλιθικά ταφικά μνημεία βρίσκεται στον αρχαιολογικό χώρο Brú na Bóinne. Ο λόγος γίνεται για το Newgrange που φαίνεται ότι κατασκευάστηκε περί το 3200 προ Χριστού. Το Newgrange που βρίσκεται στο County Meath της Ιρλανδίας είναι ένας υπόγειος τάφος με μία μόνη είσοδο. Ακολουθεί την ιρλανδική ιδιοτροπία να αφήνει τους λίθους της πλευράς της εισόδου να φαίνονται στον εξωτερικό παρατηρητή, ενώ έχει χτιστεί με τρόπο τέτοιο που προϋποθέτει κάποιες αστρονομικές γνώσεις από τους κατασκευαστές του. Συγκεκριμένα, κάθε 21η Δεκεμβρίου, κάθε χειμερινό δηλαδή ηλιοστάσιο, στις 09:17 προ μεσημβρίας και μόνο εκείνη την ημέρα του έτους, το φως του Ήλιου φτάνει στον ταφικό θάλαμο περνώντας μέσα από την στοά που οδηγεί σε αυτόν.             Αξιοσημείωτο είναι επίσης πως, όπως οι αρχαίοι μυκηναϊκοί τάφοι βρίσκονται πάντα κοντά σε κάποιο ποτάμι, έτσι και ο εν λόγω τάφος βρίσκεται σε πολύ κοντινή απόσταση από τον ποταμό Boyne. Βεβαίως αυτό θα μπορούσε να είναι και συμπτωματικό…
Σ
την ίδια περιοχή και στον ίδιο ουσιαστικά αρχαιολογικό χώρο του Brú na Bóinne (οπότε και πάλι κοντά στον ποταμό Boyne) βρίσκεται και το κάπως μεταγενέστερο μεγαλιθικό ταφικό μνημείο Knowth. Το Knowth, κατασκευασμένο στο δεύτερο ήμισυ της 3ης προχριστιανικής χιλιετίας, είναι ένα ταφικό μνημείο πολύ πιο κοντά στα πρότυπα της Μεγάλης Βρετανίας, αφού διαθέτει δύο εισόδους και παρόμοιο σχήμα. Ακόμα, ό,τι συμβαίνει στο Newgrange κάθε χειμερινό ηλιοστάσιο, συμβαίνει και στο Knowth, αλλά κατά την εαρινή και την φθινοπωρινή ισημερία. Το γεγονός ότι παραπάνω από δύο μνημεία ενός τόπου παρουσιάζουν το εν λόγω φαινόμενο σε δύο διαφορετικές, αλλά εξίσου ημερολογιακά σημαντικές ημερομηνίες του έτους, αποκλείει την πιθανότητα να πρόκειται για τυχαίο γεγονός και αποδεικνύει ότι ο προϊστορικός πολιτισμός που άνθισε κατάφερε με κάποιον τρόπο να αποκτήσει τις απαραίτητες για την κατασκευή και την σωστή ευθυγράμμιση των εν λόγω μνημείων αστρονομικές γνώσεις.
Α
κόμα, σε αυτήν και σε άλλες περιοχές της Ιρλανδίας, υπάρχουν αρκετά ταφικά μεγαλιθικά μνημεία, από διάφορες προϊστορικές χρονικές περιόδους. Μερικά παραδείγματα τέτοιων ταφικών μνημείων είναι το κοντινό στα δύο προηγούμενα, αναγόμενο στο δεύτερο ήμισυ της 3ης χιλιετίας Dowth, όπου επίσης παρατηρείται το φαινόμενο της διέλευσης του ηλιακού φωτός κατά το χειμερινό ηλιοστάσιο, το μεγαλιθικό κοιμητήριο του Carrowkeel που βρίσκεται στην County Sligo της Ιρλανδίας και κατασκευάστηκε κάποια στιγμή μεταξύ 3400 και 3100 προ Χριστού, ο τάφος του λεγόμενου Βουνού των Αιχμαλώτων (Dumha na nGiall) που χρονολογείται στο πρώτο ήμισυ της 3ης προχριστιανικής χιλιετίας και βρίσκεται κοιλάδα του Tara-Skryne και το κατασκευασμένο μεταξύ 3500 και 3300 προ Χριστού Loughcrew που βρίσκεται κοντά στο ιρλανδικό Oldcastle.
Μ
Ο Λίθινος Κύκλος του Drombeg στην Ιρλανδία, αν και
χρονολογικά ανήκει στον 10ο προχριστιανικό αιώνα, ενώ
είναι πολύ πιο απλός και λιγότερο ευμεγέθης σε σχέση με το
βρετανικό Stonehenge, δεδομένου ότι, τουλάχιστον τον
καιρό του ταξιδιού του Πυθέα του Μασσαλιώτη, υπήρχε,
αποτελεί έναν από τους Λίθινους Κύκλους της Ιρλανδίας
που θα μπορούσε να διεκδικήσει την ταύτιση με τον κυκλικό
ναό των Υπερβορείων που αναφέρει ο Εκαταίος ο
Αβδηρίτης, σε περίπτωση πάντα που οι Υπερβόρειοι και οι
Πρεττανοί (που επίσης αναφέρονται στον Στράβωνα), είναι
δύο διαφορετικοί λαοί σε δύο άλλες νήσους. 
ιλώντας όμως για την Ιρλανδία που, όπως είδαμε, ανέπτυξε και αυτή σημαντικό προϊστορικό πολιτισμό παράλληλα με την Μεγάλη Βρετανία και έχτισε τόσο μεγάλα και θαυμαστά μνημεία, πρέπει να λύσουμε και ένα ακόμα ερώτημα. Μήπως η γη των Υπερβορείων που αναφέρει ο Εκαταίος ο Αβδηρίτης είναι διαφορετική από την γη των Πρεττανών που αναφέρει ο Πυθέας ο Μασσαλιώτης; Και αφού είμαστε σίγουροι ότι η γη των Πρεττανών είναι η Μεγάλη Βρετανία, μήπως η γη των Υπερβορείων ήταν τελικά η Ιρλανδία που και αυτή, όπως είδαμε, θα μπορούσε να ανταποκρίνεται στην περιγραφή του Εκαταίου που παραθέτει στο έργο του ο Στράβων, ότι «πάρχειν δ κα κατ τν νσον τέμενός τε Ἀπόλλωνος μεγαλοπρεπὲς καὶ ναὸν ἀξιόλογον ἀναθήμασι πολλοῖς κεκοσμημένον, σφαιροειδῆ τῷ σχήματι.» (Διόδωρος Σικελιώτης, στορικ Βιβλιοθήκη, 2.47); Και αυτό διότι, όπως το Στόουνχετζ θα μπορούσε να είναι ο ναός του Ήλιου-Απόλλωνα στην Μεγάλη Βρετανία, άλλο τόσο θα μπορούσε να είναι, λόγου χάριν, και ο Λίθινος Κύκλος του Drombeg στην Ιρλανδία που τουλάχιστον την εποχή του ταξιδιού του Πυθέα του Μασσαλιώτη στα Βρετανικά νησιά υπήρχε ή και κάποιο άλλο από τα προαναφερθέντα κυκλικά μεγαλιθικά μνημεία της Ιρλανδίας.
Ό
πως και να ‘χει υπάρχουν κάποια στοιχεία που κάνουν την Ιρλανδία πιο πιθανή για πατρίδα των Υπερβορείων, σε περίπτωση που ο Πυθέας ο Μασσαλιώτης και ο Εκαταίος ο Αβδηρίτης δεν μιλούσαν για τον ίδιο λαό. Τα δύο πρώτα στοιχεία αναφέρονται καθαρά στην απλή λογική, αλλά δεν είναι απόλυτα. Το πρώτο είναι ότι, αν η Μεγάλη Βρετανία ήταν η γη των Υπερβορείων, τότε λογικά θα γινόταν αναφορά και από τον Εκαταίο στα κοιτάσματα κασσιτέρου που έκαναν το νησί αυτό τόσο σημαντικό για τον αρχαίο εμπορικό κόσμο. Το δεύτερο στοιχείο είναι ότι, αν και οι δύο λαοί, οι Πρεττανοί και οι Υπερβόρειοι, αναφέρονται και οι δύο σε διαφορετικά σημεία του ίδιου έργου του Στράβωνα, όταν αυτός παραθέτει τις διηγήσεις του Πυθέα και του Εκαταίου αντίστοιχα, ο Στράβων δεν προσπαθεί να τους συσχετίσει μεταξύ τους, πράγμα το οποίο ενδεχομένως να συνεπάγεται πως ο συγγραφέας της Ιστορικής Βιβλιοθήκης θεωρούσε ότι οι δύο ονομασίες δεν αναφέρονται στον ίδιο λαό.

Αρχείο:Coat of arms of Ireland.svg
Το εθνόσημο της Δημοκρατίας της Ιρλανδίας
αναπαριστά μία μεσαιωνική ιρλανδική άρπα σε
μπλε φόντο. Η άρπα αυτή που τόσο πολύ
σχετίζεται με την καλλιτεχνική υπόσταση του
ιρλανδικού πολιτισμού, προέρχεται από την
αρχαία ιρλανδική cruit και από τα ακόμα
αρχαιότερα μουσικά όργανα των βάρδων της
αρχαίας ιρλανδικής θρησκείας. Το έντονο
όμως τριγωνικό σχήμα της ιρλανδική άρπας
και των αρχαιοτέρων αυτής μουσικών οργάνων,
σε συνδυασμό και με το γεγονός ότι σε όλη της
βορειοδυτική Ευρώπη, καμία άλλη χώρα πέραν
της Ιρλανδίας δεν είναι γνωστό να ανέπτυξε
ήδη από τόσο νωρίς μία τέτοια μουσική
παράδοση βασισμένη σε έγχορδα μουσικά
όργανα, χωρίς να έχει δεχτεί την δική της
επιρροή, μας κάνει, υπό το πρίσμα και της
διήγησης του Εκαταίου του Αβδηρίτη περί
των Υπερβορείων που φέρονται να είχαν
στενές επαφές και σχέσεις με τους Δηλίους,
κλασικούς αντιπροσώπους του Κυκλαδικού
πολιτισμού, ξέροντας και ότι όντως οι Έλληνες
της πρωτοϊστορικής εποχής είχαν επισκεφτεί τα
Βρετανικά Νησιά, να παρατηρήσουμε τις
ομοιότητες των ιρλανδικών αυτών μουσικών
οργάνων, με τα μουσικά όργανα του πολιτισμού
των Κυκλάδων στην Ελλάδα, τα οποία, όπως
φαίνεται και από τα λίθινα αγαλματίδια
των μουσικών της εποχής, είχαν και αυτά
σχήμα τριγωνικό...
Τ
ο τρίτο στοιχείο έρχεται από την διήγηση του Εκαταίου που λέει ότι: «καὶ πόλιν μὲν ὑπάρχειν ἱερὰν τοῦ θεοῦ τούτου, τῶν δὲ κατοικούντων αὐτὴν τοὺς πλείστους εἶναι κιθαριστάς, καὶ συνεχῶς ἐν τῷ ναῷ κιθαρίζοντας ὕμνους λέγειν τῷ θεῷ μετ´ ᾠδῆς, ἀποσεμνύνοντας αὐτοῦ τὰς πράξεις.», δηλαδή ότι μεγάλο μέρος του πληθυσμού των Υπερβορείων ήταν κιθαριστές, δηλαδή μουσικοί που έπαιζαν έγχορδα όργανα σε στυλ λύρας (δεδομένου ότι την εποχή που γράφτηκε το κείμενο η λέξη «κιθάρα» είχε μία τελείως διαφορετική έννοια από την σημερινή) και με τις μελωδίες και τα τραγούδια τους εξυμνούσαν τον θεό Ήλιο-Απόλλωνα. Η παραπάνω περιγραφή εύκολα θα μπορούσε να μας παραπέμψει στους βάρδους της αρχαίας ιρλανδικής θρησκείας, οι οποίοι έπαιζαν ιρλανδική cruit (έγχορδο μουσικό όργανο, πρόγονος της ιρλανδικής άρπας) για να δοξάσουν τους θεούς τους. Βέβαια, εύκολα θα μπορούσε κανείς να πει ότι, όπου υπήρχε η θρησκεία αυτή, υπήρχαν και βάρδοι με παρόμοια μουσικά όργανα και άρα υπήρχαν και στην Μεγάλη Βρετανία και στην απέναντι Γαλατία. Και αν και η Γαλατία αποκλείεται να είναι η γη των Υπερβορείων επειδή δεν είναι νησί, η Μεγάλη Βρετανία παραμένει μία πολύ πιθανή τοποθεσία.
Ω
στόσο ας σημειωθούν τρία πράγματα. Πρώτον ότι, αν και σε άλλα μέρη της βορειοδυτικής Ευρώπης, τα έγχορδα μουσικά όργανα αναπτύχθηκαν σχετικά νωρίς, η Ιρλανδία είναι το μόνο μέρος που, την μετεξέλιξη αυτού του μουσικού οργάνου, την μεσαιωνική ιρλανδική άρπα, την έχει μέχρι και σήμερα ως εθνόσημο του κράτους. Δεύτερον ότι αντικείμενα κατασκευασμένα από οργανικό υλικό (όπως τα υλικά κατασκευής της ιρλανδικής cruit) δεν αντέχουν στον χρόνο και έτσι είναι λογικό να μην υπάρχουν πολλά σχετικά αρχαιολογικά ευρήματα. Και τρίτον ότι ανάλογα μουσικά όργανα είχε αναπτύξει και ο Κυκλαδικός πολιτισμός, στην Μεσόγειο (ούτε από εκεί έχουν διασωθεί κυκλαδικές λύρες, αλλά πληροφορούμαστε γι’ αυτές από τα λίθινα ειδώλια του Κυκλαδικού πολιτισμού) και μάλιστα κατασκευάζοντάς τα με το ίδιο τριγωνικό σχήμα που έχει η μετεξέλιξη της ιρλανδικής cruit στο εθνόσημο της Ιρλανδικής Δημοκρατίας! Και ας μην ξεχνάμε ότι ο Εκαταίος που μίλησε για αυτά τα μουσικά όργανα των Υπερβορείων δεν αμέλησε, όπως είδαμε παραπάνω, να μας πληροφορήσει για το πόσο καλοδεχούμενοι ήταν στα μέρη τους οι Δήλιοι που ήταν κλασικοί εκπρόσωποι του Κυκλαδικού πολιτισμού!
Α
Το μεγαλιθικό μνημείο του Knowth στην Ιρλανδία, είναι
άλλο ένα μνημείο χτισμένο έτσι ώστε να έχει, πέραν της
ταφικής και χρήση αστρονομική και ημερολογιακή. Στην
περίπτωση του μνημείου αυτού το φως του Ήλιου εισέρχεται
στο εσωτερικό του κάθε ισημερία, και μόνο τις δύο αυτές
ημέρες του έτους. Το μνημείο - πλην των άλλων -
αποδεικνύει πως η εαρινή ισημερία ήταν μία ημέρα που για
τους προϊστορικούς Ιρλανδούς είχε ιδιαίτερη σημασία. Θα
μπορούσε όμως το στοιχείο αυτό να συνδέεται με την
αναφορά του Εκαταίου ότι την ημέρα της εαρινής ισημερίας
άρχιζε η μεγαλύτερη γιορτή του λαού των Υπερβορείων;
κόμα ένα σημείο της διήγησης του Εκαταίου του Αβδηρίτη που θα μπορούσε να θεωρηθεί ως στοιχείο συσχέτισης της προϊστορικής Ιρλανδίας με την νήσο των Υπερβορείων είναι και το εξής: «κατὰ δὲ τὴν ἐπιφάνειαν ταύτην τὸν θεὸν κιθαρίζειν τε καὶ χορεύειν συνεχῶς τὰς νύκτας ἀπὸ ἰσημερίας ἐαρινῆς ἕως πλειάδος ἀνατολῆς ἐπὶ τοῖς ἰδίοις εὐημερήμασι τερπόμενον.» (Διόδωρος Σικελιώτης, στορικ Βιβλιοθήκη, 2.47). Σύμφωνα με το χωρίο αυτό, οι Υπερβόρειοι φαίνεται πως είχαν μία γιορτή με μουσικές και χορούς η οποία λάμβανε χώρα τις νύχτες από την εαρινή ισημερία, μέχρι και την ανατολή του αστρικού σμήνους των Πλειάδων. Από το χωρίο αυτό όμως, εκτός από το στοιχείο πολιτισμού της εαρινής γιορτής, πληροφορούμαστε ότι οι Υπερβόρειοι του Εκαταίου του Αβδηρίτη διέθεταν αστρονομικές γνώσεις, αφού όριζαν την αρχή και το τέλος της γιορτής τους αυτής με βάση την αστρονομία, αλλά και ότι η ημερομηνία της εαρινής ισημερίας είχε για αυτούς ιδιαίτερη σημασία, αφού αυτήν είχαν επιλέξει ως εναρκτήρια ημερομηνία της εαρινής γιορτής τους. Και, όπως είδαμε και παραπάνω, οι προϊστορικοί Ιρλανδοί και γνώσεις αστρονομικές διέθεταν, καθώς διαπιστώσαμε από την εξέταση των μεγαλιθικών τους μνημείων και ιδιαίτερη σημασία έδιναν στις ισημερίες, αφού μεγαλιθικά αρχαιοαστρονομικά μνημεία τους, όπως το Knowth, είναι χτισμένα με τέτοιο τρόπο ώστε το φως του Ήλιου να μπαίνει στο εσωτερικό τους μόνο τις δύο αυτές ημέρες του χρόνου. Ο υπολογισμός της ισημερίας και οι αστρονομικές γνώσεις των προϊστορικών Ιρλανδών λοιπόν που φαίνεται να σχετίζονται με την περιγραφή του Εκαταίου για τους Υπερβορείους, αν και σαν μεμονωμένο στοιχείο δεν θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε ένα ασφαλές συμπέρασμα ταύτισης των δύο λαών, προστιθέμενο στα υπόλοιπα στοιχεία θα μπορούσε να μετατραπεί σε μία πολύ ισχυρή ένδειξη της ταύτισης αυτής.

...και έπεται συνέχεια στο Γ΄ μέρος του άρθρου.